İlk beş asır usulü’ l-fıkh literatüründe istıshab delili

Abstract

İLK BEŞ ASIR USULÜ’L-FIKH LİTERATÜRÜNDE İSTISHAB DELİLİ Araştırmamızda fıkıh usulü ilminin gelişimi açısından önemli bir asır olan beşinci asır dahil olmak üzere, ilk beş asır usul eserlerinde istıshab delili hakkındaki mülahazalar ve bu delilin ilk dönem usul bilginleri tarafından nasıl algılandığına dair temel yaklaşımların ortaya konulmasına çalışılmıştır. İlk dönem usul eserlerinde konunun dağınık bir şekilde ele alındığı, dönemin usul bilginlerinin istıshab hakkındaki görüşlerinin kelamî görüşleriyle de alakalı olarak, şeriatın vürudundan önce eşyanın hükmü ve hüsn-kubh meselelerine bakış açılarına göre farklılıklar arz ettiği görülmektedir. Hakkında özel delil bulunmayan durumlarda eşyadan yararlanma ve davranışlarda serbest olmak anlamında istıshab, müçtehidin zihninde yer alan ve akılda yerleşik birer hüküm olduğu kabul edilen aslî ibaha ve aslî berâet anlayışlarının literatürde teknik olarak ifade edilmiş hali gibidir. Dolayısıyla usul eserlerinde genellikle şer’î delillerin sonuncusu olarak zikredilen istıshabın, hakkında hükmü belirlenmeyen şeylerde aslî ibaha fikrine ulaştırması açısından, aslında fer’î delillerin ilki olarak düşünülmesi mümkündür. Karşılaşılan meselelerde müçtehidin önünü açması ve ona küllî bir bakış açısı sunması yönüyle çok büyük önemi haiz bu delilin, ilk dönemdeki anlamının öne çıkarılarak günümüz fıkıh faaliyetinde yerini alması gerektiği kanaatindeyiz.

ISTISHAB IN ISLAMIC JURISPRUDENCE LITERATURE OF THE FIRST FIVE CENTURIES Our study aims to represent the main approaches towards the considerations on istıshab and how these arguments were perceived by the methodology scholars of the first age. These considerations on the istıshab are drived from the first five centuries, including the fifth century which is assumed as an important century for the development of the Islamic jurisprudence. The subject in Islamic jurisprudence literature of the first five centuries was dealt in a unsystematic way and there were disagreements among the scholars of the age about istıshab. These disagreements about “husn-kubh” and the “judgements on the things” were due to scholars’ kelamic views. Istishab; making use of “the things” in the cases that no specific argument exists and being exampt of responsibility, is like the technical statement of the understandings of “al-ibaha al- asliyye” and “al beraa az-zimme” which are assumed to be in the mind of “muctehid” and accepted as a judgement in literature. Thus it possible to accept the istıshab; which is usually conceived as the last one of fundemantel prenciples in Islamic jurisprudence literature; as the first of seconder prenciples since it can lead to the idea of “al- ibaha al- asliyye” in the cases that no specific argument exists. We think that istıshab giving a total coherent view to the muctehid and brodening his/ her wiev is very important and it should take its place in today’s canonic activities by highlightening its meaning which was used in the first age.