Nüzûl ortamını göz ardı etmede mezhep taassubunun etkisi (şîa tefsirleri bağlamında)

Abstract

NÜZÛL ORTAMINI GÖZ ARDI ETMEDE MEZHEP TAASSUBUNUN ETKİSİ (ŞÎA TEFSİRLERİ BAĞLAMINDA) Kur’an’ı yorumlama konusunda oldukça önemli bir yöntem olan “nüzûl ortamını dikkate almak”, klasik tefsir geleneğinde olduğu gibi günümüzde de çeşitli sebeplerle ihmal edilmektedir. Bu sebepler içerisinde, belirli bir mezhebin temel tasavvurlarına sıkıca bağlanıp bu tasavvurları Kur’an üzerinden meşrulaştırmaya çalışmanın, diğer deyişle “mezhep taassubu”nun bariz bir yeri bulunmaktadır. Nitekim bu durumu, İslam düşünce tarihi boyunca sahne almış mezheplerin hemen hepsinde gözlemlemek mümkündür. Bu çalışmada söz konusu durumun Şîa tefsir geleneği üzerinden takibi yapılmış, İbn Furât’tan Tabatabâî’ye yedi önemli Şiî müfessirin yorum anlayışlarında mezhep tasavvurlarının ve bu tasavvurlara bağlı olarak ortaya çıkan “taassub”un ne ölçüde belirleyici olduğunun izi sürülmüştür. Bu çerçevede Şiî gelenek içerisinde etkili olan Ahbârîlik-Usûlîlik ayrımının tefsir tasavvurunu ve mezhep refleksli yorumları ne ölçüde etkilediği üzerinde durulmuştur. Böylece tefsirde mezhep taassubunun Kur’an’ı yorumlama faaliyeti çerçevesinde açıkça “aşırı yorum”lara yol açtığı ve bu hususun “nüzûl ortamını dikkate alma”nın önemi konusunda güçlü bir kanaate zemin teşkil ettiği ifade edilmiştir. Ortamı, Mezhep Taassubu, Şîa, Ahbârîlik-Usûlîlik.

SECTARIAN BIAS AS A FACTOR IN NEGLECTING THE CONTEXT OF REVELATION (THE CASE OF SHIITE QUR’AN COMMENTARIES) “Consideration of the context of revelation” is a highly significant method in interpreting the Qur’an, yet it is often neglected in both classical and contemporary tafseer traditions on several grounds. Among the reasons of this negligence, sectarian bias, i.e. utilizing the Qur’anic verses as a legitimization of one’s sectarian assumptions, has a major role. This phenomenon might well be observed all throughout the history of Islam, as all the major sects revealed the same tendency in their respective interpretations of certain Qur’anic texts. In this study, we trace the sectarian bias in Shiite tafseer tradition, through a perusal of seven major tafseers from Ibn Furat until Tabatabatai. We seek to understand how much the sectarian fanaticism proved to be determinative in their interpretations of Qur’an. In this paradigm, we first examine the effect of an important distinction within the Shiite tradition i.e. Ahbari-Usuli distinction on their concept of tafseer and their sectarian biased interpretations. In this way, it became possible to prove that sectarian biases caused “over-interpretations” in readings of Quran and this reality, in turn, prepared a solid basis for a strong consciousness to take “the context of revelation” into consideration. The Context of Revelation, Sectarian Bias, Shiite, Ahbari-Usuli.