Türk-İslam edebiyatında Hz. Ali

Abstract

TEZ ÖZETİ Bu araştırma Divan ve Tekke Edebiyatı şairlerinin divanlarında Hz. Ali’ye dair unsurların tespit ve tasnifinden oluşmaktadır. Tezin giriş kısmında İslâm tarihinde önemli bir yere sahip olan Hz. Ali’nin hayatı ve kendisine nispet edilen bazı eserler hakkında bilgi verilmiştir. Bilindiği gibi Hz. Ali, dördüncü halife olması yanında Hz. Peygamber’in amcasının oğlu ve damadıdır, yani ehl-i beyttendir. Hz. Peygamber’in soyu Hz. Ali’nin oğulları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin ile devam etmiştir. Hz. Ali Türk-İslâm edebiyatında hilafetinden ziyade bu yönüyle konu edilmektedir. Birinci bölümde Hz. Ali ile ilgili ayet ve hadisler yer almaktadır. Şairlere göre Hz. Ali’yi işaret ettiği iddia edilen bazı ayetler ve Hz. Peygamber’in Hz. Ali’yi övdüğü bazı hadisler şairler tarafından sıkça iktibas veya telmih yoluyla tekrar edilmektedir. İkinci bölümde Ali’nin isim, künye, lâkap ve sıfatları şiirler esas alınarak tanıtılmakta, bu lâkap ve sıfatlar etrafında geliştirilen teşbih ve istiâreler gösterilmektedir. Üçüncü bölüm Hz. Ali ile birlikte zikredilen şahıs ve zümrelere ayrılmıştır. Ailesi ve arkadaşlarından başka hasımları da bu başlık altında ve yine şiirler esas alınarak işlenmektedir. Dördüncü bölümde Hz. Ali’ye nispet edilen bazı eşyalar ve onunla ilgili olarak zikri geçen mekanlar üzerinde durulmuştur. Ayrıca şiire yansıyan bazı önemli hadiseler de bu bölümde yer almaktadır. Son bölümde ise Hz. Ali’nin tarihî ve tasavvufî kişiliği ile ilgili şiirler toplanmış ve bu şiirlerden bir Ali portresi çizilmeye çalışılmıştır. Meliha YILDIRAN SARIKAYA

This thesis aims to identify the fouth Caliph Ali in Old Turkish Literature and Ali’s eulogies formed around life and personality of Caliph Ali. history of the children of Ali from Fâtıma that are the descendants of the Prophet Muhammed (p.u.him), and the most famous family of Islamic History, under the special topics. The thesis consists of five chapters following an introduction which surveys Caliph Ali’s life and some poem and prose statements cited to Caliph Ali. Chapter one includes some verses and some words of Prophet Mohammed about Hadrat Ali. In chapter two names, surnames and nicknames of Hadrat Ali are detailed. Caliph Ali’s relations and famous friends are explained in the third chapter. His enemies are placed in this chapter, too. He is son-in-law of Prophet Mohammed and husband of Hadrat Fatıma. In the other words he is a person of the Prophet’s family. His frends are the first third caliphs of Prophet’s Mohammed. Finally Caliph ali’s historical and mistical personality are declared according to the Otoman poetry. Meliha YILDIRAN SARIKAYA