Arap Dili ve Belagatında Mecaz-ı Mürsel ve alakaları

Abstract

TEZ ÖZETİ Belâgat ilmi üç sanattan oluşur; Beyân, meânî ve bedî’. Beyân bir maksadın birbirinden farklı usûllerle ne şekilde dile getirileceğini, meâni, sözün duruma uygun bir şekilde nasıl ifade edileceğini, bedi’ ise maksadı ifadede yeterli olan söze mâna ve ahenk açısından güzellik verme yollarını gösterir. Beyân, söylenmek istenen mânayı en usta bir şekilde açıklığa kavuşturmak için gerekli olan melekeleri kazandırır. Dört konudan oluşan beyân ilminin en önemli konusu mecâz konusudur. Mecâzın konulduğu mânada kullanılmayan lafız anlamına gelen hakikatin zıddıdır. Belâgat âlimleri, bir mânayı açığa çıkarmada kişiyi amaca ulaştıran en iyi beyân vasıtasının mecâz olduğunu dile getirmişlerdir. Aslında mecâz denince, bu ifâdeden kastedilen şey genelde mecâz çeşitlerinden mecâz-ı mürsel'dir. Mecâz-ı mürsel, ifâdenin belâgatli bir şekilde söylenmesini sağlayan, az sözle çok mâna ifade edilebilmesine imkan sunan beyân vasıtalardan biridir. Bir çok alâkaları olan mecâz-ı mürsel Arap şiirinde, nesrinde ve Kur’anda örneğine çokça rastlanılan bir beyân türüdür. Nitekim bu tezde incelenen bütün mecâz-ı mürsel alâkaları şiir ve Kur’an âyetleriyle örneklendirilmiştir. Yaptığımız araştırmaya göre şimdiye kadar Mecâz-ı mürsel ve alâkaları üzerine müstakil bir araştırma yapılmamıştır. Zira bizi böyle bir araştırma yapmaya iten temel sebepte bu olmuştur. The science of Rhetoric(belagat) consists three arts in itself; Beyan, Meani and Bedi. Beyan shows us the way how to voice something in different conditions in different ways; Meani shows us how to say something in a suitable way; Bedi` is the way to beautfy the speech,enough to say the aim, in terms of meaning and rhyme. Beyan gives us the ability to unearthen the meaning excellently. Mecaz is the most important subject of the science of Beyan,consisting four subjects. Mecaz is the opposite of the truth(hakikat) that is used in a different meaning than it is used.The authorities of Belagat have been telling that,the best orating (beyan) way to give the meaning is Mecaz. Mecaz-i Mursel(good,short,meaningful speech) is one of the ways of Beyan which helps us to mean a lot of things in a few words. In Arabic poetry and passages and The Holy Qur`an,Mecaz-i Mursel,with its different varieties,is a frequently met Beyan kind.Besides,The Mecaz-i Mursel examples in our study is examplifed from the poems and the verses of Qur`an. According to our research,up to now,no specific work has been done on Mecaz-i Mursel and its varieties.This is the main reason indicating us to do this work.