Klasik Türk müziğinde enstrümantal icra ve virtüözlük kavramı

Abstract

Türk Mûsikî tarihi boyunca insan sesinin, en önemli belirleyici olduğu düşünülmektedir. Türk Mûsikîsinde kullanılan çalgılar sıklıkla insan sesine eşlik eden bir görev üstlenmiş olduğu ve daha çok sözlü icrȃlarda yer aldığı bilinmektedir. Batılılaşma hareketleri ile başlayan dönemle birlikte saz eserleri gelişim içine girmiş ve saz icrȃsına ilgi artmaya başlamış olduğu kaynaklarda gözlemlenmektedir. Buna karşın Türk Mûsikîsi’nin yapısal özelliğiyle birlikte geleneksel eğitim teknikleri bu gelişimin yavaşlamasına neden olduğu gözlemlenmektedir. Batı müziğinde bir terim olarak başlayan ve uzunca süre gündemde kalan virtüözlük etkisi, Türk Mûsikîsinde reform döneminde girdiği ve günümüze kadar geldiği görülmektedir.Araştırma; Türk Mûsikîsinde virtüözlük kelimesinin terim veya kavram niteliğinde mi kullanıldığı, virtüözlüğe karşı algı ve tutumun hangi tarafa kaydığı incelenmeye çalışılmıştır. Bu nedenle günümüzde icrȃcı ve besteci katılımcılarla mülâkat gerçekleştirilmiştir.Mülâkat sonunda toplanan görüşler irdelendiğinde; katılımcıların virtüözlüğü “terim” olarak değerlendirdiklerinde Türk Mûsikîsiyle bağdaştıramadıkları, “kavram” olarak değerlendirdiklerinde ise Türk Mûsikîsinin yapısal inceliklerini göstermesiyle ilişkili olması gerektiği ve bunun karşılığının da günümüzde “ustalık” veya “üstatlık” olarak değerlendirdikleri görülmüştür.Throughout the history of Turkish music, human voice is thought to be the most important determinant. It is known that the instruments used in Turkish music have often undertaken the task of accompanying human voice and taken place in the performances with vocals. The period started by westernization movement saw improvement in instrumental works and interest in instrumental performances. On the contrary, it is observed that the traditional teaching techniques and structural features of Turkish music caused this development to slow down. The influence of virtuosity, which originated as a term in Western music and remained as a relevant topic for a long time, has entered Turkish music during the reform period and reached today.In this research, it is aimed to study Virtuosity in Turkish music, and determine if the use of the word is term or concept and to understand the shifts in perception and attitude towards virtuosity. For this purpose, interviews were conducted with performers and composers.The opinions gathered from the interviews show that when Virtuosity is approached as a term the interviewees do not relate it to Turkish music; when Virtuosity is approached as a concept the interviewees advocate that it should deal with highlighting the structural finesse of Turkish music and therefore they regard the term as “mastery”.