Abdülkahir el-Bağdadi, Şehristani ve İbn Hazm’ın islam mezheplerini tasnif yöntemleri

Abstract

Hz. Peygamber'in vefatından sonra İslâm ümmeti siyasî, itikâdî (inançla ilgili) ve hukukî alanlarda çeşitli mezheplere ayrılmıştır. Bu mezheplerden inançla ilgili olanlarına fırka denilmektedir. Ortaya çıkan fırkaları incelemek ve görüşlerini birbirleriyle mukayese etmek üzere zamanla İslâmî ilimlerde bu alanla ilgili olarak adına İslâm Mezhepleri ve Tarihi denebilecek yeni bir branş ortaya çıkmıştır. İşte bu branş kapsamında, alanlarında sonraki bilginler tarafından otorite olarak kabul edilen Abdülkâhir el-Bağdâdî, Şehristânî ve İbn Hazm'ın itikâdî İslâm fırkalarını tasnif metotlarını tezimizde incelemiş bulunmaktayız. Tezimizin giriş kısmında mezhep kavramı, itikâdî İslâm mezheplerinin doğuşu ve bu alanla ilgili yapılan çalışmalar hakkında kısa bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Abdülkâhir el-Bağdâdî ve eseri el-Fark beyne'l-fırak, ikinci bölümde Şehristânî ve eseri el-Milel ve'n-nihal, üçüncü bölümde İbn Hazm ve eseri el-Fasl fi'l-milel ve'l-ehvâi ve'n-nihal hakkında detaylı bilgiler verilmiş, bu eserlerde itikâdî İslâm fırkalarının tasnifleri incelenmiştir. Bunlardan Abdülkâhir el-Bağdâdî ve Şehristânî, Hz. Peygamber'in ümmetinin yetmiş üç fırkaya ayrılacağı, birinin kurtuluşa ererek cennette, diğer yetmiş ikisinin ise cehennemde olacağı şeklindeki hadisini esas alarak eserlerini bu sayıya göre tasnif ederken, İbn Hazm herhangi bir sayı kaygısı taşımamıştır. İslâm ümmetini Abdülkâhir el-Bağdâdî sekiz, Şehristânî altı ve İbn Hazm beş ana fırkaya ayırarak kendi zamanlarına kadar ortaya çıkmış tüm tali fırkaları bu ana başlıkların altında ele almışlardır. Her üç yazarın tasnifinde de ana fırkalardan biri olarak tasnifte yerini alan ve başlangıcından günümüze kadar İslâm âleminin en büyük inanç kesimini temsil eden Ehl-i sünnet ve'l-cemaat, hak yolda olan, dolayısıyla kurtuluşa eren fırka olarak kabul edilmiştir. Ehl-i sünnet ve'l-cemaat'in kurtuluşa eren fırka olduğuna dair deliller ortaya konularak bu fırka savunulurken, diğer fırkalar, kendi içlerindeki tutarsızlıkları ortaya konularak eleştirilmiştir. After Prophet Muhammet, Islamic community has divided into seperate denominations such as political, legal and religious. Among these denominations; the religious one calls sect. Gradually a new branch has occured in order to examine and compare these sects in Islamic Science which we call Islamic Denomination History. In this work we are trying to examine the methods of the classification of religious denominations of Abdulkahir el-Bagdadi, Şehristani and Ibn Hazm who are accepted as an authority by latter scholars. At the introductory part, a brief information has given abaout the concept of denomination, the emergence of the religious Islamic denominations and the works which is related to this area. In the first part Abdulkahir el-Bağdadi and his work el-Fark beyne'l-fırak, in the second part Şehristani and his work el-Milel ve'n-nihal and in the third part Ibn Hazm and his work el-Fasl fi'l-milel ve'l-ehvai ve'n-nihal are examined and given detailed informations. Among them Abdulkahir el-Bağdadi and Şehristani classified religious sects on the base of Prophet's hadith My community will be divided into seventy three sects, one will escape an the other ones will be in inferno. Ibn Hazm does not indicate any specific numbers. Islamic community is divided into eight main sects in Abdulkahir el-Bağdadi's work, six in Şehristani's work and five in Ibn Hazm's work.They all examined other groups which occured in their era, under these main sects. At their classification Ehl-i sünnet ve'l-cemaat, one is on the right path, was put among one of the main sects and accepted as a salvated sect. Evidences are indicated to prove that Ehl-i sünnet ve'l-cemaat is salvated sect. The other sects critisized by exposing inconsistency in their own belief.