Geçiş ekonomilerine konu olan Orta Asya Türk cumhuriyetlerinin ülke örnekleriyle ekonomik performans analizi

Abstract

Bu çalışmada, SSCB’nin yıkılmasını takiben bağımsızlığını elde eden ülkelerin sosyalist merkezi planlı ekonomiden piyasa odaklı sisteme geçiş süreçleri ele alınmaktadır. Sürecin bugün hâlâ devam ediyor olması, bu sürece katılan ülkelerin henüz arzulanan noktalara ulaşamamış olması süreci gündemde tutmaya devam etmektedir.Çalışmanın temel amacı geçiş sürecinin Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan ülkeleri üzerindeki etkilerini ortaya koymak ve bu ülkelerin 1997-2017 yılları arasındaki GSYH, Sabit sermaye yatırımlarının GSYH’ye oranı, Dış mal ve hizmet dengesinin GSYH’ye oranı ve Toplam borç şeklindeki değişkenlerinin ülke ekonomileri üzerindeki etkisini Panel veri analizi yardımıyla incelemektir.Elde edilen bulgulara göre Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan’da sabit sermaye yatırımlarının, dış mal ve hizmet işlemlerinin arttırılmasının ekonomik gelişim açısından olumlu olacağı belirtilebilir. Modelde ele alınan diğer bir değişken borçlanmaydı. Borçlanma bu ülkelerin gelişimini olumsuz etkilemektedir. Bu nedenle bu işlemler gerçekleştirilirken yapılması gereken borçlanmadan ziyade kendi öz sermayeleri üzerinden girişimlerde ve yatırımlarda bulunmak veya belirtildiği üzere yabancı yatırımcıyı ülkeye çekmektir. Bölgede bu konuda en başarılı ülke bağımsızlıktan bu yana Kazakistan olmuştur.

Following the collapse of the USSR, the processes of transition from the socialist central planned economy to the market-oriented system of the countries that gained their independence are discussed in this study. The fact that the process is still continuing today and the countries participating in this process have not yet reached the desired points but continues to keep the process on the agenda.The main purpose of this study is to perform the effects of the transition process on the countries of Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan and Kyrgyzstan and to examine the effects of the variables such as GDP, ratio of fixed capital investments to GDP, ratio of external goods and services to GDP and total debt between 1997-2017 of these countries on the country's economy with the help of Panel data analysis.Considering the econometric model results in Kazakhstan, Turkmenistan, Uzbekistan and Kyrgyzstan, it can be stated that increasing the fixed capital investments and external goods and services transactions of these countries will be positive in terms of economic development. Another variable addressed in the model was borrowing. Borrowing negatively affects the development of these countries. For this reason, what needs to be done while carrying out these transactions is to make ventures and investments on their own capital rather than borrowing or, as stated, to attract foreign investors to the country. The most successful country in this regard in the region has been Kazakhstan since independence.