Beliren yetişkinlikte değerlerin incelenmesi : psikoterapi ve psikolojik danışmanlık bağlamında bir karma yöntem araştırması

Abstract

Keşfedici sıralı karma desenle yürütülen bu tez araştırmasında; beliren yetişkinlik kriterlerini karşılayan kişilerin değerlerine yönelik algılarını ve deneyimlerini keşfederek elde edilen verilerin genellenebilir olup olmadığını incelemek amaçlanmaktadır. Araştırmanın bu genel amacı doğrultusunda, aşağıdaki araştırma soruları ele alınmıştır: “Keşfedici ardışık desenin nitel basamağının araştırma soruları: “Beliren yetişkinler değerlerine yönelik deneyimlerini nasıl anlamlandırmaktadırlar?”, “Beliren yetişkinlerin değerlerine yönelik temalar ve kategoriler (alt temalar) nelerdir?”. Keşfedici ardışık desenin nicel basamağının araştırma soruları: “Beliren yetişkinlerde değerler ölçeği geçerli ve güvenilir midir?”. Keşfedici ardışık desenin araştırma sorusu: “Beliren yetişkinlerin değerlerine yönelik nitel bulgular ile değerler ölçeğinden elde edilen nicel sonuçlar karşılaştırıldığında hangi sonuçlar ortaya çıkmaktadır?”. Araştırmada bu sorulara cevap bulmak için, çalışmanın ilk aşamasında beliren yetişkinlerin değerleriyle ilgili düşünceleri ve deneyimleri yorumlayıcı fenomenoloji yöntemi kullanılarak incelenmiştir. Çalışmanın ikinci aşaması olan nicel aşamasında ise nitel araştırma sonucu ortaya çıkan bulgulardan yola çıkılarak bir ölçme aracının geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın ilk aşaması olan nitel araştırma aşamasının katılımcı grubu, amaçlı örnekleme yöntemlerinden biri olan ölçüt (kriter) örneklem yöntemine göre belirlenmiş 12 kişiden oluşmaktadır. Araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme soruları eşliğinde katılımcılarla yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan her bir görüşme kayıt altına alınmış ve sonrasında deşifreler çıkarılmıştır. Deşifreler ise yorumlayıcı fenomenolojik analiz adımları temel alınarak analiz edilmiştir. Analizler sonucunda beliren yetişkinlerin değerlerine yönelik 3 tema ve 18 alt tema belirlenmiştir. Belirlenen ana temalar, “değerleri belirleme süreci, değerlerle etkileşen faktörler ve değerler doğrultusunda hareket” olarak isimlendirilmiştir. Keşfedici sıralı karma desenin ikinci aşaması olan nicel aşama kısmında, nitel araştırma bulgularından yararlanarak bir ölçme aracı geliştirilmesi amaçlanmıştır. Nicel aşama için katılımcılar uygun örnekleme yöntemiyle, gönüllü olan beliren yetişkinler arasından seçilmiştir. Pilot çalışma için 102, açımlayıcı faktör analizi için 510, doğrulayıcı faktör analizi için 532, ölçüt geçerliği için 93 ve test tekrar test analizi için 105 olmak üzere beş farklı gruptan toplamda 1342 beliren yetişkinin verileri analize dahil edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda 3 faktörlü ve 17 maddeli bir ölçek yapısı ortaya çıkmıştır. Değerler temelinde yaşam yönelimi ölçeği olarak isimlendirilen ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçek olduğu ortaya koyulmuştur. Araştırmanın nitel ve nicel aşamalarında ortaya çıkan bulgular, mevcut literatürle ilişkilendirilerek tartışılmıştır. Araştırmanın nitel ve nicel bulguları bütünleştirilerek genel bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç olarak, beliren yetişkinlikte değerlerin kültüre özgü bir şekilde yorumlayıcı fenomenolojik bir analizle değerlendirilmesi ve çıkan bulgular doğrultusunda bir ölçek geliştirilmesinin, alana önemli ve değerli katkılar sunacağı düşünülmektedir.This thesis research, which was conducted with an exploratory sequential mixed design, aims to examine whether the data obtained by exploring the perceptions and experiences of people who meet the criteria of emerging adulthood regarding their values are generalizable. In line with this general purpose of the study, the following research questions were addressed: “Research questions of the qualitative step of the exploratory sequential design: How do emerging adults make sense of their experiences regarding their values?, What are the themes and categories (sub-themes) regarding the values of emerging adults?. Research questions of the quantitative step of the exploratory sequential design: Is the values scale valid and reliable in emerging adults?.Research question of the exploratory sequential design: What results emerge when the qualitative findings regarding the values of emerging adults are compared with the quantitative results obtained from the values scale? In order to find answers to these questions in the study, the thoughts and experiences of emerging adults regarding their values were examined using the interpretative phenomenology analysis (IPA) method in the first stage of the study. In the second stage of the study, the quantitative stage, it was aimed to develop a measurement tool based on the findings obtained as a result of the qualitative research. The participant group of the first stage of the study, the qualitative research stage, consisted of 12 people determined according to the criterion sampling method, which is one of the purposeful sampling methods. Face-to-face interviews were conducted with the participants using semi-structured interview questions developed by the researcher. Each interview was recorded and then transcripts were prepared. The transcripts were analyzed based on the interpretative phenomenological analysis steps. As a result of the analyses, 3 themes and 18 sub-themes were determined regarding the values of emerging adults. The main themes determined were named as “the process of determining values, factors interacting with values, and action in line with values”. In the second phase of the exploratory sequential mixed design, the quantitative phase, it was aimed to develop a measurement tool by utilizing qualitative research findings. For the quantitative phase, participants were selected from volunteer emerging adults using the convenience sampling method. Data from a total of 1342 emerging adults from five different groups, 102 for the pilot study, 510 for the exploratory factor analysis, 532 for the confirmatory factor analysis, 93 for criterion validity, and 105 for the test-retest analysis, were included in the analysis. As a result of the analyses, resulted in the development of a three-factor, 17-item scale. The scale named as Values-Based Life Orientation Scale has been shown to be a valid and reliable scale. The findings revealed in the qualitative and quantitative stages of the research were discussed in the light of the literature. A general evaluation was made by integrating the qualitative and quantitative findings of the research. As a result, it is thought that evaluating the values in emerging adulthood with a culture-specific interpretative phenomenological analysis and developing a scale in line with the findings will make important and valuable contributions to the field.