Senegal’de İslamî bankalar’ın şer’î denetimi: banque İslamique du Senegal örneği

Abstract

İslam bankalarının faaliyet gösterdiği her yerde bu bankaların İslami niteliğinin korunması, işlemlerini İslami ilkelere göre gerçekleştirmesi ve değişen şartlara uyum sağlayacak şekilde geliştirmesini temin etmek üzere bu kurumlarla eşgüdümlü olarak çalışan şer’î/ fıkhî denetim yapılarının bulunması bir zorunluluk olarak ortaya çıkmış, bu yüzden İslam bankacılığının ortaya çıktığı günden itibaren farklı isimler altında olsa da bankaların işlemlerini denetlemek amacıyla kurulan şerî denetim sistemleri bulunmuştur. Senegal’de İslam bankacılığının ilk örneği 1981 yılında Prens Muhammed Faysal Âl-i Suûd ile dönemin Senegal Cumhurbaşkanı Abdou Diouf arasında imzalanan anlaşmaya dayalı olarak kuruluşu 1983’te tamamlanan Masraf Faisal al-İslâmî Senegal olmuştur. Senegal’deki ilk İslam bankasının adı daha sonra Senegal İslam Bankası (La Banque Islamique du Senegal, BIS) şeklinde değiştirilmiştir. Şer’î denetim, diğer bir ifadeyle fıkha uygunluk denetimi belirgin bir şekilde özellikle İslam finans kuruluşların farklı ülkedeki yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkmıştır. Biz bu çalışmada Senegal’de İslami bankalarındaki şer’î denetimi, bu kurumlardaki şer’î denetimin yapısı ve işleyişini inceleme konusu yaptık. Çalışmamızın odağını oluşturan konular şunlardır: Kurumlarda şer’î denetimin mekanizmalarının şekli yapısı (idari birim/ heyet/ kurul meclis), şer’î denetimin yetkileri ve bu yetkilerin kapsamı, denetim ve uygunluk kriteri olarak belirlenen ilan edilmiş standartların bulunup bulunmadığı, standartlara uyum konusundaanılan kurumların başarısının örnekler üzerinden incelenmesi. İslam bankacılığıyla birlikte ortaya çıkan denetim yapıları üzerinde zaman içinde nispeten geniş bir literatür oluşmuştur. Farklı ülkelerdeki tecrübeleri konu edinen müstakil eserler kaleme alınmış olmakla birlikte Senegal tecrübesi müstakil olarak bir akademik inceleme konusu yapılmamıştır. Biz bu çalışmada anılan eksikliği gidermek amacıyla Senegal’deki İslami bankaların şer’î denetim yapıları ve bunların işleyişini inceledik. Senegal’de halen faaliyet gösteren bir müstakil İslami bankası kurumu bulunmaktadır. Bunun yanında ülkede faaliyet gösteren konvansiyonel bankalardan biri içinde İslami ilkelere göre işlem yapan özel bir birim bulunmaktadır. Bunun dışında ülkede küçük ölçekli İslami finansal kuruluşlar da mevcuttur. Çalışmada şerî denetimin yapı ve işleyişi bu kurumlardan biri olan BIS örneğine yoğunlaşarak inceledik.

Wherever Islamic banks are found, Shariah/ fiqh supervisory structures that work in tandem with these institutions have emerged as a necessity to ensure that these institutions keep their Islamic essence while carrying out and developing their transactions in conformity with Islamic principles. In order to supervise bank transactions, Shariah surveillance mechanisms were built. Masraf Faisal al-Islami Senegal, the first example of Islamic banking in Senegal, was established in 1983, based on an agreement signed by Prince Mohammed Faisal Ali Saud and the then-President of Senegal (Abdou Diouf). Senegal Islamic Bank was the name of the first Islamic bank in Senegal (La Banque Islamique du Senegal, BIS). Sharia, or Islamic law supervision, was emerged alongside the proliferation of Islamic financial institutions in the country. In this study, we will examine the Shariah supervision structures and operations of Islamic banks in Senegal. The following are the subjects of our study: the organisatory structure of Sharia control and its mechanisms in financial institutions (administrative units / committees / commissions), the scope and jurisdiction of Sharia control, existance of established standards defined as audit and compliance criteria, the degree of success achieved by the aforementioned institutions in adhering to these standards. Over time, a considerable body of literature has developed on the regulatory institutions that emerged with Islamic banking, and independent studies have been conducted on experiences in various countries. However, the Senegalese experience has not yet been examined in a dedicated academic study. In this research, we will analyze the Sharia supervisory structures and operations of Islamic banks in Senegal with the aim of addressing this gap. Senegal currently has one independent Islamic banking institution in operation. One of the country’s conventional banks also has a dedicated unit that operates in accordance with Islamic principles. Additionally, there are small-scale Islamic financial institutions. This study examines the structure and operation of Shari'a supervision, using BIS as an example of one such organization.