Bahâilik'te peygamberlik inancının oluşumu ve gelişimi

Abstract

19.yüzyıl Mezhepler Tarihi açısından hareketli geçen dönemler arasında sayılabilir. Hindistan’da Ahmedîlik, İran’da Bahâilik ortaya çıkmış, Suudi Arabistan’da Vahhâbîlik teşekkülünü tamamlamıştır. Tüm bu oluşumların yanında var olan birçok ekol kendi içinde değişimler ve dönüşümler geçirmiştir. Saydığımız grupların oluşumu 19. yüzyılı incelenmeye değer kılmakla birlikte, bu yüzyıl içerisinde oluşmuş ekol ve mezhepleri de incelemeye değer kılmaktadır. Yukarıda sözünü ettiğimiz gruplar arasında Bahâilik, Şia içerisinden çıkmış ve daha sonra din iddiasında bulunmuş olması sebebiyle önem kazanmaktadır. Ortaya çıkan mezhep ve dinleri incelemeye konu yapmak, onların inanç esaslarını tespit etmekten ve anlamaktan geçmektedir. Hiç şüphesiz peygamberlik, inanç esasları arasında önem taşıyan ve grubun temel yönelimlerini belirleyen bir olgudur. Buna ek olarak her inanç esası gibi peygamberlik inancı da süreç içerisinde değişiklik göstermektedir. Bu sebepten Bahâilik’teki peygamberlik inancının oluşumu ve gelişimi açısından araştırılması önem taşımaktadır. Şia’nın İmâmiyye kolu ve onun içinde oluşan Şeyhîlik ve Bâbîlik, Bahâiliğin tarihsel arka planını oluşturmaktadır. Bu sebepten Bahâiliğin peygamberlik inancı mezhepsel ve tarihsel arka planı dikkate alınarak araştırma konusu yapılmalıdır. Oluşan inanç esasının tarihi seyri ve bu seyir içerisinde yaşadığı dönüşümler, incelenmesi gereken bir diğer husustur. Buradan hareketle Bahâilikte peygamberlik inancıyla ilgili yapılacak araştırmanın Şia, Şeyhiyye ve Bâbiyye fırkalarını dikkate alması ve mezkûr gruplar ekseninde meseleyi incelemesi gerekmektedir. Tespit edebildiğimiz kadarıyla Türkçe, Arapça ve İngilizce literatürde peygamberlikle ilgili müstakil bir araştırma bulunmamaktadır. Literatürdeki bu eksiklik bizi böylesi bir araştırma yapmaya sevk etmiştir. Bahâilik ile ilgili yapılan araştırmalarda kurucu ve öncü şahsiyetler olan Bâb lakaplı Mirza Ali Muhammed, Bahâullah lakaplı Mirza Hüseyin Ali, Abdülbaha lakaplı Abbas Efendi ve Şevki Efendi arasında peygamberlik inancıyla ilgili benzer ve farklı noktalar dikkate alınmamıştır. Buna ek olarak kurucu şahsiyetlerin her birinin yaşadığı dönemdeki sosyopolitik durumlar ve bunların yarattığı düşünsel etkiler göz ardı edilmiştir. Saydığımız bu eksiklikleri tamamlama ve ek olarak bu değişiklik ve benzerliklerin ne zaman ve niçin oluştuğunu, Bahâilik’teki peygamberlik inancının Şia ve Şeyhiyye ile olan benzerlik ve farklılıklarının ne boyutta olduğunu, tarihsel süreç içerisinde peygamberliğe hangi özelliklerin eklenip hangi özelliklerin çıkarıldığını tespit etmeyi amaçlamaktayız. Yapılacak böylesi bir araştırmanın sadece Türkçe literatüre değil, aynı zamanda İngilizce ve Arapça literatüre de katkı sağlayacağını düşünmekteyiz.

The 19th century can be considered a dynamic period in the Islamic heresiography. In India, Ahmadiyya emerged; in Iran, the Bahá'í faith appeared; and in Saudi Arabia, Wahhabism completed its formation. Alongside these developments, many existing schools underwent changes and transformations. The emergence of these groups makes the 19th century worthy of study, and it is also worthwhile to examine the schools and sects that emerged during this century. Among the groups mentioned, the Bahá'í Faith gains significance because it emerged from Shia Islam and claimed later to be a new religion. To study the emerging sects and religions, it is essential to identify and understand their tenets. Undoubtedly, prophethood (nubuwwat) is an important principle among the articles of faith and it determines the main orientations of the group. Additionally, like every article of faith, the concept of prophethood undergoes changes over time. Therefore, it would be crucial to study the formation and development of the belief in prophethood in the Bahá'í Faith. The Imami branch of Shia Islam, and within it, Shaykhism and Bábism, constitute the historical background of the Bahá'í Faith. Thus, the belief in prophethood in the Bahá'í faith should be studied considering its sectarian and historical background. Another aspect that needs examination is the historical course of a belief and the transformations it undergoes within this course. From this perspective, any research on the belief in prophethood in the Bahá'í faith should take into account the Shia, Shaykhism and Bábism groups and examine the issue in the context of these groups. As far as we can determine, there is no independent academic research on prophethood in the Turkish, Arabic, and English literature. This gap in the literature has prompted us to undertake such a study. In research on the Bahá'í Faith, the similar and different points related to prophethood among the founding figures— the Báb, Bahá'u'lláh, `Abdu'l-Bahá, and Shoghi Effendi—have not been considered. Additionally, the sociopolitical situations each founding figure experienced and the intellectual impacts these situations created have been overlooked. We aim to fill these gaps, and additionally, to determine when and why these changes and similarities occurred, the extent of the similarities and differences in the belief in prophethood between the Bahá'í faith, Shia and Shaykhism, and which characteristics were added to or removed from the concept of prophethood throughout the historical process. We believe that such a study will contribute not only to the Turkish literature but also to the English and Arabic literature in the subject.