Abdurrahmân Câmî’nin “Kasîde-i Ferîde”sinin Tercüme ve Şerhi

Abstract

XIX. asrın âlim ve Nakşî-Mevlevî sûfîlerinden İstanbullu Mehmed Tevfîk Efendi Abdurrahmân Câmî'nin birinci dîvânı olan Fâtihatü'ş-şebâb'dan 9 kasîdeyi ve "elif" kâfiyeli 10 gazeli şerhederek eserine Şerh-i Kasâid-i Câmî (Neş'e) adını vermiştir. Tevfîk Efendi'nin muhtemelen ömrü vefâ etmediği için şerhin devâmı gelmemiştir. Onun şerhettiği kasîdeler arasında bulunan ve dinî ahlâkî öğütler ihtivâ eden "lâmiyye" kasîdesini, yaklaşık yarım asır sonra Harputlu (Elazığ) âlim, müftü Mehmed Kemâleddin Efendi lafzı ve mânâsı bakımından çok beğendiği için "kasîde-i ferîde" olarak niteleyip tercüme etmiş ve Beyânü'l-Hak mecmûasında yayımlamıştır. Bu makalede evvelâ "kasîde-i ferîde" isimlendirmesi üzerinde durulmuş, ardından Tevfik Efendi ve Kemâleddin Efendi'nin hayatları kısaca anlatılmıştır. Makalenin ana kısmını üç Nakşî sûfiden Câmî'nin yazdığı, Tevfîk Efendi'nin şerh, Kemâleddin Efendi'nin ise derli toplu tercüme ettiği söz konusu kasîdenin aslı, tercümesi ve şerhiyle bir arada bugünkü harflere aktarılması oluşturmaktadır. Makalede ayrıca mütercim ve şârihin istifâde ettikleri kaynaklara ulaşılarak gerekli izâhlar yapılmış, Farsça ve Arapça cümleler tercüme edilerek dipnotlara yerleştirilmiş, böylece Osmanlı şerh edebiyâtının güzel bir numûnesi ilim ehlinin istifâdesine sunulmaya çalışılmıştır.

Mehmed Tevfîk Efendi, prominent scholar of 19th century and Shayh of Nakşi-Mawlavi annotated 9 kasidahs from Fâtihatü’ş-şebâb, the first dîvan of Abdurrahmân Câmî and 10 gazels rhymed with “alef” and combined them in a book that he titled Şerh-i Kasâid-i Câmî (Neş’e). Tevfîk Efendi, could not complete his commentary probably because of his early death. Mehmed Kemaleddin Efendi, a prominent scholar and mufti of Harput, translated one of the kasidas in this collection called the kasidah of “lâmiyye” which includes religious and ethical admonitions and published it in the journal of Beyânü’lHak. In this essay we latinize this kasidah together with its translation and commentary, annoted with necessary information derived from the sources utilezed by both the commentator and the translator; and thus introduce such a beautiful example of the Ottoman literature of commentaries to the service of shcolarship