Publication: KAYNAK ÜLKELERİN KENDİ ÇIKARDIĞI KANUNLARA DAYANARAK DEVLET MÜLKİYETİNE TABİ TUTTUĞU KÜLTÜR VARLIKLARININ DAVA YOLUYLA İADESİNİN BARAKAT KARARI IŞIĞINDA DEĞERLENDİRİLMESİ
Abstract
Kaynak ülkeden yasadışı olarak ihraç edilen kültür varlıklarının iadesinde karşılaşılan en önemli sorun eserler üzerindeki mülkiyet hakkının ispatlanmasıdır. Tescil ve tasnif edilmiş kültür varlıklarında (kamu ve özel koleksiyonlar) mülkiyetin kime ait olduğunun ispatı kolaydır. Ancak kaçak kazılarla ortaya çıkmış ve tasnif ve tescile tâbi tutulmamış arkeolojik objelerin iadesi davalarında mülkiyetin kime ait olduğunun ispatı büyük zorlukları beraberinde getirmektedir. Zira bu davalarda devletin mülkiyet iddiası kendi ülkesinde bulunan bütün kültür varlıklarının devlete ait olduğunu tespit eden kendi kanununa dayanmaktadır. Bu durumda mülkiyet hakkı devlete zilyetlik şartı olmaksızın geçmektedir. Bir başka ifadeyle kaynak ülke kültür varlığı bulunduğunda (hatta bulunmadan önce) başka bir işleme gerek kalmaksızın kanunen mülkiyet hakkını elde etmektedir. Bu bağlamda İngiliz Yüksek Mahkemesinin Barakat davasında verdiği karar çok önemlidir. Mahkeme bu kararda İran devletinin ülkesinde bulunan kültür varlıkları üzerinde devletin mülkiyet hakkı olduğunu öngören kanunlarını tanımıştır. Mahkeme ayrıca mülkiyet kanunları ile ihracat düzenlemeleri arasında ayrım yapmış ve kaynak ülkenin mülkiyet hakkı öngören kanunlarının tanınmasının yabancı kamu hukuku kuralının icrası anlamına gelmeyeceğini hüküm altına almıştır. Zira mülkiyet hakkına dayanan talep egemenlik hakkı iddiası ya da icrası ile ilgili değildir. Barakat kararı şüphesiz diğer ülkelerin kararlarını etkileyecek ve kaynak ülkelerin kültür varlıklarına kavuşmalarına yardım edecektir.
In the context of the return of illegally exported cultural property out of the country of origin, it is a major problem to prove ownership rights over the objects. For registered and classified objects (public or private collections) it is easy to prove who owns the cultural property. However clandestinely excavated archaeological objects which have not been registered or classified will cause great difficulties in the lawsuits regarding the replevin cases. Because, the state's claim will be based on its own blanket legislation vesting the state with ownership over the object found within its territory. This happens without the necessity of acquiring actual possession. In other words the country of origin will become owner ipso iure (by operation of law) when the object is found (even before it is found) without performing any further affirmative act of appropriation. In this respect the English Supreme Court gave very important decision in Barakat case. The court has recognised the patrimony law of Iran which vest in the state with ownership of cultural property discovered in Iran's territory. Besides the court has made distinction between patrimony laws and export regulations and concluded that the recognition of state ownership based on the legislation of the country of origin will not be considered as enforcement of foreign public law in England. Because the claim based on state ownership does not involve the exercise or assertion of a sovereign right. The Barakat case will clearly effect other countries' jurisprudence and help source countries to recover their cultural heritage in lawsuits.
In the context of the return of illegally exported cultural property out of the country of origin, it is a major problem to prove ownership rights over the objects. For registered and classified objects (public or private collections) it is easy to prove who owns the cultural property. However clandestinely excavated archaeological objects which have not been registered or classified will cause great difficulties in the lawsuits regarding the replevin cases. Because, the state's claim will be based on its own blanket legislation vesting the state with ownership over the object found within its territory. This happens without the necessity of acquiring actual possession. In other words the country of origin will become owner ipso iure (by operation of law) when the object is found (even before it is found) without performing any further affirmative act of appropriation. In this respect the English Supreme Court gave very important decision in Barakat case. The court has recognised the patrimony law of Iran which vest in the state with ownership of cultural property discovered in Iran's territory. Besides the court has made distinction between patrimony laws and export regulations and concluded that the recognition of state ownership based on the legislation of the country of origin will not be considered as enforcement of foreign public law in England. Because the claim based on state ownership does not involve the exercise or assertion of a sovereign right. The Barakat case will clearly effect other countries' jurisprudence and help source countries to recover their cultural heritage in lawsuits.