Osmanlı İmparatorluğu’nun kadınları hakkında birincil kaynaklar

Abstract

Bu tebliğ Osmanlı kadın tarihi çalışmalarında kullanılabilecek birincil kaynaklar üzerinedir. Çalışmanın amacı asırlar boyunca geniş bir coğrafyada yaşamış, farklı din, ırk, etnik yapı, sosyoekonomik statüye mensup Osmanlı kadınlarının yaşamlarını inşa ederken kullanılabilecek kaynakları belli kategoriler altında tanıtmak ve değerlendirmektir. Kaynakların genel olarak mahiyeti, hangi grup Osmanlı kadınları hakkında açılım sağladığı ve hangi konularda ne tür bilgilere erişme imkânı verdiği konusuna temas edilecektir. Ayrıca kaynakların sınırlarına, problemli taraflarına ve ihtiyatla yaklaşılması gereken yönlerine değinilecektir. Bir başka ifadeyle çalışmanın amacı, Osmanlı kadın tarihi alanında kullanılabilecek kaynakların çeşitliliğini göstermek ve muhtelif kategorideki kaynakların mahiyetini, niteliğini ve sınırlılıklarını değerlendirmek suretiyle kadın tarihi alanında kaynak olarak değerine ışık tutmaktır. Mevcut kaynaklar genel olarak yazılı kaynaklar, görsel kaynaklar, maddi kültür unsurları, mimari yapılar, mezar taşları ve sözlü kaynaklar olmak üzere belli kategoriler altında değerlendirilecektir. Geniş bir kategoriye tekabül eden yazılı kaynaklar, devlet arşivi kayıtları, kitabi kaynaklar, biyografi kitapları, mahkeme kayıtları, fetvalar, vakfiyeler, ben-anlatıları, seyahatnameler ve edebî eserler başlıkları altında ele alınacaktır. 19. yüzyıla ait kaynaklara kısaca temas edilmekle birlikte, ağırlıklı olarak 16. ve 18. yüzyıllar arası dönemin kaynakları üzerinde durulacaktır. Bu tebliğde, muhtelif kategorideki kaynakların zenginliğine dair farkındalığın artmasının, yeni kaynak arayışları içinde olarak kaynakların çeşitlendirilmesinin ve kaynakların değeri iyi ölçülerek birbirleriyle koordineli bir şekilde kullanılmasının alanda sağlayabileceği açılımlara işaret edilecektir. Ayrıca Balkanlar, Arap dünyası ve Afrika ülkeleri gibi daha önce Osmanlı hâkimiyetinde olan topraklardaki arşiv, kütüphane ve özel koleksiyonlarda bulunan kaynakların, Osmanlı tarihçiliğinde özellikle yeni gelişen alanlarda açılım sağlayabilecek potansiyele sahip olduğuna temas edilecektir. İlaveten mevcut kaynakların kapasitesini artırmak adına dijital tekniklerin dikkate alınması, dijital beşerî bilimler alanının sadece mevcut kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda alternatif kaynakların araştırılmasına da vesile olacağı üzerinde durulacaktır. Sonuç olarak bu tebliğ, alternatif yöntemler deneyerek kaynakları etkin kullanmanın, kadın tarihi alanında yeni konuların, soruların ve yaklaşımların geliştirilmesini olanak sağlayacağına ve bu durumun Osmanlı kadınlarının deneyimlerinin daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunacağı gibi bu alanda küresel ölçekteki gelişmeleri yakalamaya da imkân tanıyacağına vurgu yapmaktadır.