Gemi kaynaklı deniz kirliliğinin önlenmesinde değişen yetki dengeleri bağlamında liman devleti yetkisinin artan önemi ve liman devleti denetimi

Abstract

GEMİ KAYNAKLI DENİZ KİRLİLİĞİNİN ÖNLENMESİNDE DEĞİŞEN YETKİ DENGELERİ BAĞLAMINDA LİMAN DEVLETİ YETKİSİNİN ARTAN ÖNEMİ VE LİMAN DEVLETİ DENETİMİ ÖZET Deniz kirliliğinin giderek artan bir şekilde tüm milletlerarası toplumu tehdit etmeye başlamasının ardından, milletlerarası toplumun bu konuda kararlı bir mücadele sergilediği ve özellikle gemi kaynaklı kirlilik konusunda ayrıntılı düzenlemeler getirdiği görülmektedir. Tezimizde milletlerarası toplumun gemi kaynaklı kirliliğin önlenmesi konusundaki mücadelesi, deniz hukukundaki geleneksel yetki dengelerinde bir değişime sebep olup olmadığı açısından incelenmiş ve bu bağlamda liman devleti yetkisinin artan önemi tartışılmıştır. Devletlerin kendi limanlarında bulunan gemiler üzerinde, ülkesellik prensibi gereğince kural olarak mutlak yetki sahibi olmalarına rağmen uzun zaman gemilerin faaliyetlerinden olumsuz etkilenmedikleri sürece yetki kullanmaktan kaçındıkları görülmüştür. Ancak gemi kaynaklı kirliliğin önlenmesi konusunda yapılan milletlerarası sözleşmelerde, özellikle de kolay bayrak uygulamasının etkisiyle, bayrak devleti yetkisinin yetersiz kalması sonucu liman devletlerine giderek daha önemli roller verildiği görülmüştür. Deniz hukukunda bayrak devletleri ile kıyı devletleri arasındaki tarihi menfaat çatışmasında bir uzlaşma noktası olarak milletlerarası hukukta yerleşmeye başlayan liman devleti yetkisi, devletler arasındaki yetki dengelerinin liman devleti lehine değişim geçirdiğini göstermektedir. Deniz hukukunda devletler arasındaki geleneksel yetki paylaşımının değerlendirildiği ilk bölümdeki incelemeler esas olarak 1958 Cenevre Deniz Hukuku Sözleşmeleri ışığında yapılmıştır. İkinci bölümde deniz kirliliği sorunu, gemi kaynaklı kirlilikle ilgili milletlerarası sözleşmeler ve kolay bayrak kavramı incelenmiştir. Üçüncü bölümde gemi kaynaklı kirliliğin önlenmesine ilişkin 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi ile getirilen düzendeki yetki paylaşımı incelenmiş ve liman devleti yetkisinin değişen rolü tartışılmıştır. Tezimizin son bölümünde liman devleti denetimi konusunda yapılan bölgesel düzenlemeler ve Türkiye’de yapılan liman devleti denetimi incelenmiştir. GROWING SIGNIFICANCE OF PORT STATE JURISDICTION AND PORT STATE CONTROL IN THE CONTEXT OF CHANGING JURISDICTION BALANCES FOR PREVENTION OF VESSEL-SOURCE MARINE POLLUTION

After the marine pollution has started to threaten all international society in a gradually increasing way, it is recognized that the international society has exhibited a decisive struggle for this matter and brought detailed arrangements especially for the matter of vessel-source pollution. In our thesis, the struggle of international society for the matter of prevention of vessel-source pollution has been examined in terms of whether it has caused a change in traditional jurisdiction balances in law of the sea and in this context, growing significance of port state jurisdiction has been discussed. Although the states have an absolute power as a rule under the territoriality principle over the vessels which are found in their own ports, it has been recognized that they avoid to exercise their powers as long as they are not affected negatively by the activities of the vessels for a long time. But in the conventions fulfilled for the matter of prevention of vessel-source pollution, especially by the effect of flag of convenience application, it has been recognized that the port states are gradually granted more important roles as a result of the inadequacy of flag state jurisdiction. In the law of the sea, port state jurisdiction which has started to take place in international law as a compromise point in the historical conflict of interests between coastal states and flag states, demonstrates that the jurisdiction balances between the states have diversified in favor of port state. In the law of the sea, the examinations in the first chapter in which the traditional jurisdiction sharing between states are assessed have been mainly fulfilled in the context of 1958 Geneva Conventions on the Law of the Sea. In the second chapter, the issue of marine pollution, international conventions regarding the vessel-source pollution and flag of convenience concept have been examined. In the third chapter, the jurisdiction sharing in the arrangement brought by 1982 United Nations Convention on the Law of the Sea regarding the prevention of vessel-source pollution has been examined and the changing role of port state jurisdiction has been discussed. In the last chapter of our thesis, the regional arrangements made for the matter of the port state control and the port state control fulfilled in Turkey have been examined.