Kur'ân'da boşanma ahlâkı -teorik ve uygulamalı bir çalışma-

Abstract

Nikâh akdi, insan hayatındaki etkileri bakımından en önemli toplumsal sözleşmelerden biridir. Bu akdi hukuken sona erdiren boşanma da neticeleri açısından bir o kadar sarsıcı olabilmektedir. İslâm evliliği teşvik etmiş, bunu Hz. Peygamber’in (s.a.v.) sünneti olarak kodlamış; eşlerin evlilik birliğini, karşılıklı sevgi ve saygı ortamını olabildiğince korumalarını istemiş, boşanmayı da ancak evliliğin sürmesine imkân kalmadığında başvurulabilecek bir çözüm şekli olarak meşrû saymıştır. Boşanmanın da belli usullere göre yapılmasını istemiş, tarafların mağduriyet yaşamamasına özen göstermiştir. Nitekim psikolojik ve malî açıdan zor bir süreç olan boşanma esnasında zaman zaman eşlerin birbirine zarar verdiği hatta bazı ayrılıkların cinâyetle sonuçlandığı bilinmektedir. Kur’ân’da zararı önlemek amacıyla itikadi ve ahlâkî yaptırımlar öngörülmüştür. Bu konu işlenirken temel amaç; hukukî ayrıntılardan kaçınarak, boşanma bağlamında Kur’ân’da zikredilen âyetlerin arasına serpiştirilmiş ahlâkî tavsiyelere odaklanarak, klasik ve çağdaş tefsirlerden istifade etmek suretiyle Kur’ân’da aile hukukuyla ilgili olarak en çok ele alınan talâk/ boşanma bağlamında tavsiye edilen “ihsân”, “ma‘rûf” ve “fazl” gibi ilkelerle, bunların zıddı tutumları yansıtan “zarar”, “zulüm”, “tazyik” gibi kavramları tespit edip derinlemesine incelemektir. Bu çalışmada boşanma sürecinin ve sonrasının zorbalığa başvurmadan daha insani bir şekilde nasıl yönetilebileceği ortaya konulmuştur. Ayrıca Allah kelamını günümüzde doğru anlamak ve hayat kitabı Kur’ân’ı isabetli yorumlamak tefsir kaynakları kadar halihazırdaki boşanma tecrübelerinin tespit edilip yorumlanmasına da ihtiyaç duymaktadır. Bu sebeple boşanmış on Müslüman/ dindar kadın ve on Müslüman/ dindar erkekle derinlemesine görüşmeler yapılmış ve elde edilen veriler bu bağlamda kısmen analiz edilmiştir.The marriage contract is one of the most important social contracts in terms of its effects on human life. Divorce, which legally ends this contract, can be just as traumatic in terms of its consequences. Islam encouraged marriage, codified it as the Sunnah of the Prophet Muhammad (pbuh), required the spouses to preserve the marriage union and the atmosphere of mutual love and respect as much as possible, and considered divorce as a legitimate solution that can only be resorted to when the marriage is no longer possible. He also wanted divorce to be done according to certain procedures and took care to prevent the parties from being victimized. As a matter of fact, it is known that spouses sometimes harm each other during divorce, which is a psychologically and financially difficult process, and some separations have even resulted in murder. The Qur'an prescribes theological and moral sanctions to prevent harm. The main aim in dealing with this topic is to avoiding legal details, focusing on the moral recommendations interspersed among the verses mentioned in the Qur'an in the context of divorce, and benefiting from classical and contemporary tafsirs (exegesis), the “ihsân” (kindness), recommended in the context of talaq (divorce), which is the most discussed in the Qur'an in relation to family law, “ma'rūf” (fairness) and ‘fazl’ (generosity), and concepts such as ‘darar’ (harm), ‘zulm’ (cruelty) and ‘tazyik’ (oppression), which reflect the opposite attitudes. This study reveals how the divorce process and its aftermath can be managed in a more humane way without resorting to tyranny. In addition, understanding the word of Allah correctly today and interpreting the Qur'an, the book of life, accurately requires the identification and interpretation of current divorce experiences as well as exegetical sources. For this reason, in-depth interviews were conducted with ten divorced Muslim/ religious women and ten Muslim/ religious men and the data obtained were partially analyzed in this context.