20. yüzyılda İstanbul İhsaniye Mahallesinin sosyomekansal dönüşümü

Abstract

Bu tezde 20. yüzyılın başından günümüze kadar gelen süreçte Üsküdar İhsaniye mahallesinin yaşadığı mekânsal ve sosyal dönüşüm; birincil tanıklık içeren tarihî kaynaklara, harita ve planlara, mahalle sakinleriyle yapılan derinlemesine mülakatlara, mahallede uzun süreye yayılan katılımcı gözlem pratiğine ve ikincil literatüre dayanarak tasvir ve analiz edilmeye çalışılmıştır. İhsaniye mahallesinin kuruluşundan 20. yüzyılın başına kadarki tarihini ana hatlarıyla ortaya koyan birinci bölümün ardından tezin ikinci bölümünde İhsaniye mahallesinin fiziksel dönüşümü sokakların, tarihi yapıların ve konutların dönüşümü üzerinden ve mahallenin bütün sokaklarını inceleyerek tasvir edilmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise mahallenin sosyal dönüşümü 20. yüzyılın ilk çeyreğinde sahip olduğu “geleneksel mahalle” portresi ile mahallenin özellikle 1960’lı yıllardan itibaren yaşadığı dönüşüm karşılaştırılarak ortaya konmuştur. Buna göre İhsaniye mahallesi özellikle sosyo-kültürel ve siyasi-idari bakımlardan bir mahalle olma vasfını büyük ölçüde kaybetmiş olsa da bireylerin gündelik yaşamda kentsel mekanı deneyimleme tecrübelerinde sunduğu aşinalık, güvenlik ve aidiyet unsurları esasında fenomenolojik bakımdan bir mahalle olma niteliğini sürdürmektedir. Son olarak tezde mahalle sakinlerinin sahip oldukları mahalle imgesi ve mahalleye dair inşa ettikleri zihinsel haritalar derinlemesine mülakat ve harita çizdirme yöntemleriyle keşfedilerek ortaya konmaya çalışılmıştır.The thesis describes and analyzes the social and spatial transformation of Istanbul Ihsaniye district from the outset of the 20th century until today, based on the primary sources such as memoirs, maps and urban plans, in-depth interviews with district residents, long term participant observation in the district and secondary literature. Having outlined the history of Ihsaniye distric from its foundation to the beginning of the 20th century in the first chapter, the second chapter sets out to depict the spatial transformation of the district focusing on streets, historical buildings and artifacts, and dwellings. The third chapter analyzes the social transformation of the disctrict through a comparison of the portrait of “traditional neighborhood” the district had at the outset of the 20th century with that of the transformation the district underwent from the 1960s on. The thesis argues that altghough the Ihsaniye district has gradually lost its character of a neighborhood in terms of being a socio-cultural and political-administrative unit, it remains a neighborhood phenomenologically, serving people’s need to familiarity, trust/ safety, and belonging in their daily experiences of urban space. Lastly, the thesis attempts to explore the images and mental maps of the district the residents have using the methods of in-depth interview and mental map drawing.