Sovyet sonrası Rus Avrasyacılığı ve Rusya-Türkiye ilişkileri üzerindeki etkileri

Abstract

Kökenleri 1920’lere uzanan ve ‘Rus Avrasyacılığı’ olarak bilinen düşünce akımı, coğrafyanın bir devletin ‘siyasal kimlik arayışı’ sürecinde, bazen yeni bir ideolojinin, bazen de ulusal bir stratejinin belkemiğini teşkil edebildiğini gösteren çarpıcı bir örnektir. Soğuk Savaş’ın sona ermesinin ardından başta Rusya, diğer eski Sovyet cumhuriyetleri ve Türkiye’de siyasal, akademik ve entelektüel bir ilgi odağına dönüşen bu düşünce akımının özgünlüğü, o güne kadar yeryüzünün en büyük kıtasal alanını tanımlamak dışında bir işlevi bulunmayan ‘Avrasya’ kavramını yeni bir ideolojik yaklaşımın merkezine oturtmuş olmasından kaynaklanmaktadır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ertesinde yeniden tanımlanmaya başlayan Avrasyacılık ise orijinal Avrasyacı düşüncenin ideolojik içeriğine stratejik/ jeopolitik bir boyut eklemiştir. Bu araştırma, Soğuk Savaş sonrası dönemde Avrasyacı yaklaşımların Rusya’daki siyasal, akademik ve entelektüel çevreler üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla araştırmanın odak noktası, orijinal Avrasyacı düşünceden ziyade, çeşitli Rus siyasetçiler ve yazarlar tarafından yeniden tanımlanan ‘Sovyet sonrası Rus Avrasyacılığı’dır. Öte yandan, bu düşünce akımına Rusya dışında en büyük ilgiyi gösteren ülke olan Türkiye’deki Avrasyacı yaklaşımların incelenmesi ve Rusya-Türkiye ilişkileri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi de araştırmanın öncelikli hedefleri arasındadır. Zaman zaman ‘Türk Avrasyacılığı’ olarak da adlandırılan bu yaklaşımların Sovyet sonrası Rus Avrasyacılığı ile olan benzerlik ve farklarının ortaya konulması, Avrasyacılığın Rusya dışındaki ülkelerin siyasal koşullarıyla ne ölçüde bağdaşabileceği ile ilgili değerlendirmeler yapılmasına da olanak tanıyacaktır. Avrasya, Avrasyacılık, Rus Dış Politikası, Türkiye-Rusya İlişkileri, Jeopolitik

‘Russian Eurasianism’ which dates back to the 1920s is a striking example proving that geography can become the main pillar of a new idology or national strategy in the process of a state’s ‘search for political identity’. This school of thought became a centre of attention particularly in Russia, other former Soviet republics and Turkey following the end of the Cold War. What made the original Eurasianist thought unique was that it had placed the concept of ‘Eurasia’, which normally had no function other than describing the earth’s largest landmass, in the heart of a new ideological approach. Eurasianism, which has started to be re-defined after the dissolution of the Soviet Union, on the other hand, added a strategic/ geopolitical dimension to the ideological content of the original Eurasianist thought. This study aims to reveal the impacts of Eurasianist ideas on the political, academic and intellectual circles in Russia in the post-Cold War period. Therefore, rather than the original Eurasianist thought, the study will focus on ‘post-Soviet Russian Eurasianism’ as re-defined by various Russian politicans and writers. A second major goal of the study is to analyze and anticipate the emergence of Eurasianist ideas in Turkey – a country that has shown the greatest interest in this school of thought except Russia – and the impacts of such ideas on Russian-Turkish relations. Revealing of the similarities and differences between these ideas (sometimes referred to as ‘Turkish Eurasianism’) with post-Soviet Russian Eurasianism will also enable one to make evaluations as to whether Eurasianism can be compatible with the political conditions of countries other than Russia.