Kant'ın faydacı ahlâk eleştirileri

Abstract

Kant’ın ahlâk felsefesi ile ilgili eserlerinde, deneysel dünyaya dayanan ahlâk öğretilerini, dolayısıyla faydacılığı, ahlâkı kökünden söken ciddi bir tehlike olarak andığı görülmektedir. Kant Ahlâk Metafiziğinin Temellendirilmesi adlı eserinde amacının ahlâk ilkelerinin kaynağını kişiden kişiye, durumdan duruma değişen deneysel ögelerden kurtarıp, evrensel ve mutlak zorunluluk taşıyan ahlâk yasasının imkanını ortaya koymak olduğunu söyler. Pratik Aklın Eleştirisi isimli eserinde ise temelini deneyden alan öğretiler ile ahlâk yasasının kılı kırk yarar biçimde ayrılması gerektiğini belirtir. Bu ifadeler, faydacılığın dayandığı temel önermelerin Kant tarafından açıkça eleştirilip reddedildiğini göstermektedir. Bununla beraber her iki teori arasındaki temel farklılıklara rağmen Kant’ın ahlâk felsefesindeki bazı noktalar, özellikle başkalarına karşı ödevlerimize yapılan vurgu ve başkalarının amaçlarını kendi amaçlarımızmış gibi benimsememizin ahlâki bir ödev olması, önde gelen faydacılar tarafından onun ahlâk felsefesinin aslında faydacı olabileceği veya faydacılıkla uzlaştırılabileceği şeklinde anlaşılmıştır. Bu konuda çeşitli makaleler ve kitaplar yazılmıştır. Bu iddia karşısında yaygın bir şekilde kabul edilen görüş ise Kant’ın kesinlikle bir faydacı olamayacağı ve felsefesinin faydacılıkla uzlaştırılamayacağıdır. Biz bu çalışmada Kant’ın eserlerinde yer alan faydacı ahlaka yönelik eleştirilerini bir araya getirerek değerlendirdik. Bu değerlendirme sonucunda Kant’ın ve faydacıların ahlâkî problemlere sundukları çözüm önerilerini karşılaştırdık. Çalışmamızda elde ettiğimiz bilgilerden hareketle Kant’ın bir faydacı olup olamayacağı sorusunu ele aldık ve bu çalışmada, Kant’ın bir faydacı olarak değerlendirilemeyeceği neticesine vardıkIn Kant's work on moral philosophy, utilitarianism is referred to as a serious danger that uproots morality.Kant, in his book Groundwork of the Metaphysics of Morals, says that his aim is to free the source of moral principles from experimental elements that vary from person to person and situation to situation, and to reveal the possibility of the universal and absolute necessity moral law. In his Critique of Practical Reason, he states that the teachings that are based on experiment should be separated from the moral law. These statements show that Kant criticizes the utilitarian morality. However, some points in Kant's moral philosophy have been understood by some utilitarians as being utilitarian or reconciling with utilitarianism. The widely accepted view is that Kant cannot be a utilitarian at all and cannot be reconciled with utilitarianism. In this work, we will bring together and evaluate the utilitarian criticisms in Kant's works. We will compare the solutions offered by Kant and utilitarians to moral problems. Based on the information we have obtained in our study, we aim to find an answer to the whether Kant can be a utilitarian or not in the literature. There is no independent work dealing with this issue. This study aims to fill this gap in the literature.