Çin kaynaklarına göre Mançu (Çing) Hanedanı döneminde (1644-1911), Çin’de İslamiyet

Abstract

ÖZETWu Maerjiang, Çin Kaynaklarına Göre Mançu (Çing) Hanedanı Döneminde (1644-1911), Çin’de İslâmiyet, stanbul, 2018.İslâmiyet, Tang hanedanı (Tangçao) (618-907), Beş hanedanlık (Vuday) (907-960), Song (960-1271), Yüan (1271-1368), Ming (1368-1644) ve Çing (1644-1911) hanedanları dönemlerinde yani binyıllık bir zaman diliminde yayılarak ve gelişerek şimdi Çin’deki beş büyük dinden biri haline gelmiştir. Uzun bir süre yayılma, gelişme ve değişim sonucunda, Çin’deki İslâm millî nitelik, bölgesel özelliğe sahip olan İslâmî inanç sistemini teşkil etmiştir. Tang hanedanı (618-907), Beş hanedanlık (907-960), Song (960-1271), Yüan (1271-1368) ve Ming (1368-1644) hanedanları dönemi ise İslâm dininin Çin’de yayılmasının esas dönemleridir. Çing hanedanı (1644-1911) müslümanların yaşadığı en karanlık ve zulüm çekilen dönem olmasına rağmen, müslümanların kendi kimliğini koruma ve dinine sahip çıkma mücadelesi sonucunda İslâm’ın gelişme, olgunlaşma ve yerleşme dönemi olarak telakki edilebilir. İslâm’ın Çin’in değişik tarihî dönemlerinde değişik adları vardır. Ancak 1956 yılı resmî olarak Çin Halk Cumhuriyeti tarafından “İslâm dini” (Yisilanciao) diye adlandırılmıştır.Tezimiz Giriş ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş’te, başvurulan kaynaklar, araştırmalar tanıtılmıştır ve Çin’deki esas olan dört Müsülman milletlerle ilgili bilgi de verilmiştir. Çing hanedanlığı öncesinde Çin’deki İslâmiyetin filizlenme, gelişme ve istikrarın kaybolduğu dönemleri eski Çin kaynaklarına dayanarak tezin birinci bölümünde detaylı incelenmiştir. Tezin Çing hanedanlığı döneminde Çin’de İslâmiyet başlık altındakı ikinci bölümünde Çin’deki müslümanların siyası, dinî, iktisadî ve sosyal hayatı ele alınmıştır, onların Çin idaresindeki yeri, hukukî statüleri, Müslüman toplumunun kendileri arasında uyguladığı dini yönetim sistemi ayrıca incelenmiştir ve Çin’deki Müslümanların Çing hanedanına karşı ayaklanmalar ve isyanlarla ilgili detaylı bilgiler de verilmiştir. Yükseköğretim ve ilmî hayat başlık altındakı tezin son bölümünde, Çin’deki ilk islamı bilimler merkezi olan mederesler, Müslüman cemaatenin inşa ettiği tarihi camiiler ve Çinli müslümanların ilmî ve kültürel faaliyetleri incilenmiştir ve detaylı bilgiler verilmiştir.İÇİNDEKİLERTEZ KABUL VE ONAY BELGESİIIIÖZETIVABSTRACTVİÇİNDEKİLERVIÖNSÖZXIKISALTMALARXIVGİRİŞ1I.KAYNAKLAR22II.ARAŞTIRMALAR29A.Çin’de Yapılan Araştırmalar29B.Çin Dişinda Yapılan Araştırmalar42III.ÇİN’DEKİ MÜSLÜMAN MİLLETLER49A.Huy Milleti (Huyzu)49B.Salar Milleti (Salazu)50C.Dongşiang Milleti (Dongşiangzu )51D.Bao’an Milleti (Bao’anzu)51BİRİNCİ BÖLÜM53ÇİNG HANEDANLIĞI ÖNCESİNDE ÇİN’DE İSLÂMİYET53I.FİLİZLENME DÖNEMİ (618-1279)53A.Çinliler’le Araplar’ın İlk Teması54B.Suy Hanedanı Kayhuang Orta Dönemi (Suy Kayhuang Congşuo) (581-601)59C.Tang Hanedanlığı Dönemi (618-907)59D.Beş Hanedanlığı (Vuday) Dönemi (907-960)68E.Song Hanedanlığı Dönemi (960-1279)70II.GELİŞME DÖNEMİ (1271-1611)73A.Yüan Hanedanlığı Dönemi (1271-1368)73B.Ming Hanedanlığı Dönemi (1368-1644)78C.Çin’deki İslâm Dininin Yerelleşmesindeki İlk Gelişmeler84III.İSTİKRARIN KAYBOLDUĞU DÖNEM (1644-1911)87İKİNCİ BÖLÜM92ÇİNG HANEDANLIĞI (ÇİNGÇAO) (1644-1911) DÖNEMİNDE ÇİN’DE İSLÂMİYET92I.Çin idaresinde Müslümanlar92A.Fanfang92B.Müslümanların Dinî Kurumu: Kadılık Bürosu (Huyhuy Cangciao Hadisuo)94C.Yabancı Müslümanlar Okulu (Fanşue)96D.Devlet Memurlarını Seçme Sınavı (Kedi)99E.Cami ve Mescit Yönetme Sistemi (Sancang Ciaoci)100F.Cami Çalışanlarının Görevlendirilmeleri ve Kayıt Edilmeleri101G.İlçi ve Temsilci Kısıtlama Sistemi (Şiangyüecı)102H.İmparatorluk Fermanıyla İnşa Edilen Cami ve Mescitler104II.Çin İslâm Dini İçindeki Yönetim Sistemi105A.Dinî Alan Sistemi (Ciaofang Cı)105B.Şeyh Sistemi (Ciaocu Cı)106C.Cami ve Mescit Sistemi (Hayyi Cı)107III.AYAKLANMALAR ve İSYANLAR107A.Müslümanların Kendi Aralarındaki İhtilâfları ve Devlete Karşı Ayaklanmaları108B.İhtilâf ve Ayaklanmaların Sebepleri108C.İhtilâf ve Ayaklanmaların Sonuçları119D.Devletin İhtilâf ve Ayaklanmalara Karşı Tutumu121IV.DİNÎ YAPI123A.Çin’deki Müslümanların Temel Dinî Akîdesi124B.Çin’deki Müslümanların Temel İbadeti127C.Dinî Faaliyet Yerleri ya da Dinî Alanlar (Ciaofang)130D.Çin’in Kuzeybatı Bölgesindeki Mezhepler171E.Çin’deki Dört Büyük Tasavvuf Tarikatı (Sida Menhaun)182F.Çin’deki Müslüman Dernekleri185V.İKTİSADÎ HAYAT186VI.SOSYAL HAYAT190A.Çin Şehirlerinde Müslümanlar190B.Çin’deki Müslüman Ailesi195C.Çin’deki Müslümanların Muhtelif Merasimleri206D.Çin’deki Müslümanların Evlilik Çeşitleri215E.Çin’deki Müslümanların Evlilik Süreçleri ve Âdetleri219F.Ölüm ve Cenaze Merasimi225G.Bayramlar, Kandiller ve Kutlamalar231ÜÇÜNCÜ BÖLÜM241YÜKSEKÖĞRETİM VE İLMÎ HAYAT241I.MEDRESELER241A.Medrese Ekolleri241B.Müderrisler245C.Talebeler249D.Medreselerde Okutulan Eserler253E.Medrese Dili (Cingtangyü), İmlâ ve Hat (Şiaocing)256F.Şidaotang Mezhebinin Yüksek Öğretime Katkısı263II.CAMİİLER266III.İLMÎ ve KÜLTÜREL FAALİYETLER279A.İslâm Klasik Eserlerinin Çince’ye Tercüme Faaliyetlerinin Gelişimi279B.İslâm Klasik Eserlerini Çince’ye Tercüme Eden Müellifler ve Eserleri282C.Çin’de Kur’ân-ı Kerim Tercüme Faaliyetleri298D.İslâm Dininin Çin’in Bilim, Teknoloji ve Kültürüne Katkıları304SONUÇ315BİBLİYOGRAFYA319A.ÇİNCE ARAŞTIRMALAR322B.DİĞER ARAŞTIRMALAR358C.ANSİKLOPEDİ MADDELERİ372EKLER379I.EK I: ZAMAN ÇİZELGESİ379II.EK II: ÇİN’DEKİ İSLÂM TARİHİ KRONOLOJİSİ380III.EK III: ÇİNCE İSLÂMÎ TERİMLER MUHTASAR SÖZLÜĞÜ396IV.EK IV: ÇİNCE ŞAHISLARIN ADI VE SOYADININ ÇİNCE’Sİ ve YAYGIN OLARAK KULLANILAN LATİNLEŞTİRİLMİŞ ŞEKLİYLE YAZILIŞI, TÜRKÇE TELAFFUZUYLa OKUNUŞU403V.EK V: ÇİNG HANEDANLIĞI KRALLARI410VI.EK VI: HARITELER411VII.EK VII: CAMİLER, TEKKELER VE TÜRBELER418ABSTRACTWu Maerjıang, According to Chinese Sources, Islam in Manchu (Qing) Dynasty (1644-1911) in China, PhD Thesis, Istanbul, Turkey, 2018.Islam has spread during the Tang (Tangçao) (618- 907), Five dynasties (Vuday) (907-960), Song (960-1271) Yuan (1271-1368), Ming (1368-1644) and Qing (1644-1911) dynasties in the millennial period of time and developed that has now become one of the five major religions in China. As a result of expansion, development and change for a long time, Islam constituted the Islamic belief system in China with a national character and regional character. Periods of the Tang (618-907), Five Dynasties (907-960), Song (960-1271), Yuan (1271-1368) and Ming (1368-1644) dynasties were the periods of the spread of Islam in China. Although the Qing dynasty (1644-1911) was the darkest and most oppressive period for Muslims in China, as a result of their struggle to protect their identity and religious belief, this period also regarded as the period of development, maturation and settlement of the Muslims in China. Islam has different names in various historical periods of China. However, 1956 was officially called as “Islamic religion” (Yisilanciao) by the People’s Republic of China. This thesis consists three main sections along with introduction. In the introduction section we try to introduce main and secondary sources regarding Islam in China and also try to give some imformation regarding four main Muslim ethnic minorities in China. In the first chapter, we try to highlight and give some detailed informations regarding the period of emergence, development and disappearing of the stability of Islam in China before the Qing dynasty. In the second chapter mainly has been examined the political, religious, economic and social life of the Muslims in Qing period, their place in the Qing administration, their legal status, the religious administration system which applied by the Muslim community themselves has been examined and also detailed information has been given regarding the uprisings and revolts of the Muslims against the Qing dynasty. In the last section of this thesis which under the heading of higher education and science, the detailed information was given regarding Madrasa as the first Islamic learning center in China, historical mosques built by Muslim communities, The intellectual and cultural activities of Chinese Muslims have been intensified.