Osmanlı İmparatorluğu’nda sanayileşme çerçevesinde İstanbul’daki fabrikaların oluşum ve gelişimi

Abstract

TEZ ÖZETİ İmparatorluğun başkentini temel alan bu çalışma devlet fabrikalarının İstanbul’daki bölgesel dağılımını ve kurulum aşamalarını 19.yüzyılın başlangıcından itibaren 1870’li yılların sonuna dek incelemektedir. Tezin sanayi bölgeleri üzerinde üç yönlü bir çalışması olmuştur;Haliç havzası,Beykoz ve Bakırköy bölgeleri.Osmanlı 19.yüzyıl sanayi tesislerinin ilk örnekleri bu üç ana eksen etrafında gelişerek şehrin ekonomik hayatına katkı sağlamışlardır.Bölgelerin Osmanlı idaresi ve bürokratları tarafından seçilme kriterlerinde su kaynaklarına olan yakınlıklarının, deniz ulaşımının kolaylığı ve çevresel pazarlara olan ulaşım olanaklarının göz önüne alındığı anlaşılmakta.Tezde İstanbul’da değişik bölgelerde kurulmuş beş fabrika incelenmiştir bunlar sırasıyla, Feshane-i Amire ,Beykoz Kağıt Fabrikası,Paşabahçe İspermeçet Fabrikası,Veliefendi Basma Fabrikası ve Zeytinburnu Demir Fabrikası’dır. Fabrikaların kurulum aşamalarındaki olumlu sürecin ilerki yıllarda tam olarak sürdürelemediği ve Osmanlı sanayileşme hareketini gerek siyasal gerekse ekonomik bağımlılığın engellediği söylenebilir.Diğer taraftan bu tesislerdeki istihdam politikaları ve teknolojik gereksinimlerin hemen karşılanamaması sağlıklı ve bağımsız bir sanayi hareketinin oluşmasını önlemiştir. OTTOMAN FACTORIES IN ISTANBUL ; THEIR ESTABLISHMENTS AND DEVELOPMENTS IN THE PERSPECTIVE OF INDUSTRIALIZATION

Centered on the capital city of Ottoman Empire,İstanbul,this thesis has focused on the regional distribution of the factories and their founding process from the beginning of the 19th century to 1870’s.The thesis’ main concern is divided into three main region in İstanbul; Haliç (Golden Horn) territory,Beykoz and Bakırkoy.The first examples of Ottoman industrial movement in the 19th century sourced from these areas and contributed to the city’s economic life.The main criteria to choose these regions by the Ottoman management and bureaucracy was determined by their closeness to the water sources,navigational advantages and peripheric bazaars.In the thesis,five factories were studied;Feshane (Imperial Fez Factory),Beykoz Paper Factory,Paşabahçe spermaceti Factory (Stearin candle production),Veliefendi textile factory (Imperial spinning mill) and Zeytinburnu iron and steel mill (the iron foundry).It can be said that the first positive approach to factories could not be sustained in the long term as a result of political and economical reasons.Moreover the employment policies in these factories and lack of necessary technological know-how prevented the Ottoman industrial movement from spreading itself to the other regions in the emp