Post - Yugoslav belgesellerde nostalji : Cinema Komunisto örneği

Abstract

Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti (YSFC) 1991 yılından itibaren başlayan iç çatışmalar ve savaşlar sonucunda dağılmıştır. 2008 yılında Kosova Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ilan etmesi ile birlikte Yugoslavya 7 ayrı ülkeye bölünerek süreç tamamlanmıştır. 1945-1991 yılları arasında belirli oranda ortak bir kültür geliştiren bölge halklarının belleklerinde ortak değerler mevcut olmaya devam etmiştir. Yaşanan çatışma ve savaşlardan belirli bir süre geçtikten sonra, Post-Yugoslav ülkelerde farklı dinamiklere sahip nostalji unsurları ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu nostaljik unsurlar, çeşitli sanat formlarından, kültürel faaliyetlere, alışveriş alışkanlıklarından seyahat etme düzeyine kadar farklı formlarda gelişmiştir. Bu süre içerisinde nostalji unsurlarını zaman zaman travma ile birlikte kullanan zaman zaman tarihsel göndermelerle nostaljik bir etki yapan çeşitli formda sanat eserleri üretilmiştir. Bu tez çalışmasında, 5 yıllık geniş bir araştırmaya dayanan, gösteriminin gerçekleştiği andan itibaren büyük takdir gören, çokça eleştirilen, üniversitelerde gösterimi gerçekleştirilen, çoğu üniversitenin müfredatına giren, film üzerine makaleler yazılan Mila Turajlic’in Cinema Komunisto adlı belgesel filminde nostalji inşasının nasıl bir anlatı ile gerçekleştiğini ortaya koymaya çalışacağız. Turajlic, filminde kullandığı arşiv malzemeleri dolayısıyla ve bizzat belgeselin konusu dolayısıyla nostaljik bir söyleme sahiptir. Ancak filmde nostalji etkilerin minimize edilmesi için çeşitli teknikler kullanılmıştır. Yer yer nostaljik unsurlara aşırı yer veren yönetmen zaman zaman başta grotesk estetik olmak üzere çeşitli yöntemlerle nostaljiden uzaklaşmaya çalışmıştır. Post-Yugoslav ülkelerde yetişen en önemli belgesel yönetmenlerinden biri olan Mila Turajlic’in Cinema Komunisto (2011) adlı filmi hem konusu hem kullanılan görsel materyaller itibarı ile nostalji açısından incelenmeye uygun bir filmi teşkil etmektedir.

The Socialist Federative Republic of Yugoslavia (SFRY) was dissolved as a result of internal conflicts and wars that started in 1991. With the declaration of independence of the Republic of Kosovo in 2008, Yugoslavia was divided into 7 separate countries and the dissolution process was completed. However, common values continued to exist in the memories of the peoples of the region, who developed a common culture to a certain extent between 1945-1991. After a certain period of time following the conflicts and wars, nostalgia elements with different dynamics began to emerge in post-Yugoslav countries. These nostalgic elements have developed in different forms; from various art forms to cultural activities, from shopping habits to traveling. During this period, various forms of art were produced which sometimes used the elements of nostalgia with trauma, and sometimes made a nostalgic effect with historical references. In this thesis, we will try to explain how nostalgia is constructed through discourse in Mila Turajlic's documentary Cinema Komunisto; which is based on 5 years of extensive research, has been highly appreciated, widely criticized, screened in universities, incorporated in the curriculum of most universities, and articles were written about it. Turajlic has a nostalgic discourse due to the archival materials used in her film and the subject of the documentary itself. However, various techniques have been used to minimize film’s nostalgia effects. The director, who gives excessive space to nostalgic elements from time to time, tries to get away from nostalgia with various methods, especially grotesque aesthetics. One of the most important documentary directors who grew up in post-Yugoslav countries, Mila Turajlic's Cinema Komunisto (2011) is a fitting movie to be examined in terms of nostalgia, both in terms of its subject and the visual materials used.