Sabri F. Ülgener’in metodolojisi, kaynakları ve bazı kavramlarına dair eleştiriler

Abstract

Osmanlı dönemi iktisat zihniyetine dair önde gelen araştırmacılardan biri olan Sabri F. Ülgener, temelde Max Weber’in teorisine bağlı kalarak kapitalizmin niçin Osmanlı devlet ve toplumunda ortaya çıkmadığını araştırmıştır. Weber modern kapitalizmin Avrupa’da ortaya çıkmasındaki en önemli etken olarak Protestan ahlâkına vurgu yaparken, Ülgener de Osmanlı dönemi zihniyetine eğilerek Protestan- lık türü bir ahlâkın Osmanlı toplumundaki izlerini sürmüştür. Netice itibarıyla Ülgener, bu türden bir zihniyetin Osmanlı toplumunda ortaya çıkmadığı sonucuna ulaşmıştır.

Ülgener, zihniyet meselesiyle ilgili çalışmalarında yöntemi, faydalandığı kaynaklar ve kullandı- ğı kavramlarla dikkat çekmiştir. Ülgener, anlayıcı yöntemden hareket etmiş, arşiv kaynakları yerine dönemin ahlâk, nasihat ve şiirlerini ihtiva eden edebî türlerden faydalanmıştır. Kavramlar açısından da, bazen Batı literatüründeki rasyonalite ve Ortaçağ gibi kavramlardan yoğun şekilde istifade etmiş; bazen de bizzat kendisinin özel anlam kazandırdığı iktisat ahlâkı-iktisat zihniyeti gibi kavramları kullanmıştır.

Bu çalışma, Ülgener’in iktisadi zihniyetle ilgili ortaya koyduğu eserlerin bir hülasasını sunmayı amaç- lamaktadır. Çalışmada, Ülgener’in yöntemi, kullandığı kaynaklar ve kavramları ile ulaştığı sonuçların tutarlılığı ve doğruluğu eleştirel bir tarzda ele alınmıştır.