XVII. asırda Anadolu’da tasavvuf

Abstract

XVII. Asırda Anadolu'da Tasavvuf isimli bu çalışmamız bir giriş, iki bölüm ve ekler kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde, tezte kullandığımız birinci derece kaynaklar tanıtılmış, XVII. asrın siyâsî, içtimâî, iktisâdî durumu ele alınarak coğrafî sınır belirtilmiş, bu asra kadar ve dönem tasavvufunun genel durumu hakkında

bilgi verilmiştir. Birinci bölümde, Anadolu'da tasavvuf kültürünü yayan Halvetiyye, Mevleviyye, Nakşibendiyye, Kadiriyye, Bayrâmiyye, Celvetiyye ve Bektâşiyye tarîkatı mensupları şahıs ve kurum bazında tanıtılmıştır. Usûl olarak öncelikle tarîkat, sonra o tarîkatın şûbesi mensupları kronolojik sırayla tanıtılmıştır. Eser telif etmiş olanların eseri ile, şâir olanların dîvân sâhibi olup olmadıkları kaydedilmiş, bu eserlerin mevcut olanları kütüphâne kayıtlarından taranarak tespit edilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde meşâyihın devlet ricâli ve ulemâ ile münâsebetlerine değinilmiş, halkın bilgi, kültür ve sanat anlayışında mutasavvıfların tesiri incelenmiştir. Ekler kısmında XVII. asır meşâyihinin listesi çıkarılmış, bunların mensup oldukları tarîkat, bu tarîkatın şûbesi ile vefât târihleri, varsa vazîfe yaptığı tekke, şâir olup olmaması, medrese tahsîli görüp görmemesi, eser sahibi olup olmadığı ve bunların sayısı ile herhangi bir savaşa katılıp katılmaması listeler halinde gösterilmek sûretiyle toplu bir fotoğraf çekilmeye çalışılmıştır. SUMMARY Our study, Tasawwuf in Anatolia During 17th Century, consists of an introductory section, two chapters and several appendices. In the introduction section, primary resources used in this study are introduced along with a broad explanation of geographical, economical, and political conditions of Anatolia in 17th century. A summary on tasawwuf upto and during 17th century was also presented in this section. In Chapter 1, tariqahs of Halvetiyye, Mevleviyye, Nakşibendiyye, Kadiriyye, Bayrâmiyye, Celvetiyye and Bektâşiyye, which introduced the tasawwuf culture into Anatolia, were investigated in terms of establishments and personalities (Meşâyih). Methodologically, first tariqahs, and then, their branches and members were investigated in an cronological order. Tasawwuf leaders (Meşâyih) who had written books and/ or dîvân were indicated. Presence of their books or dîvân was searched through a library survey, and they were recorded accordingly. In Chapter 2, relations of tasawwuf leaders (Meşâyih) with political leaders, governmental officers and other scholars were presented. Their role, importance and contributions towards improvement of information, culture and artistic understanding of Anatolian people were investigated, as well. In the Appendices section, a list of tasawwuf leaders (Meşâyih ) was presented. Information regarding their tariqah, branch, date of birth and death, place of their service (tekke), whether they were poet, whether they had any official Islamic education, whether they had written any books, number and name of books, whether they joined and war, and etc were also listed to give readers an overall review of this study.