Bill Clinton ve George W. Bush dönemlerinde Amerika Birleşik Devletleri'nin Ortadoğu'ya yönelik ekonomi-politik yaklaşımları (1993 – 2008)

Abstract

BĠLL CLINTON VE GEORGE W. BUSH DÖNEMLERİNDE AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’NİN ORTADOĞU’YA YÖNELİK EKONOMİ-POLİTİK YAKLAŞIMLARI (1993-2008) Ortadoğu, sahip olduğu enerji kaynaklarının çeşitliliği ve zenginliği açısından Amerikan dış politikasını stratejik olarak şekillendiren hassas coğrafyalardan biridir. Soğuk Savaş dönemi sonrasında Amerikan Başkanı George H.W. Bush tarafından söylem bulan yeni dünya düzeni kavramı, ekonomik, politik, sosyolojik, kültürel açılardan küreselleşen dünya düzeniyle birlikte Başkan Bill Clinton döneminde genişleme ve angajman politikası olarak Ortadoğu'da kendini hissettirmiştir. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla birlikte dünyada değişen ekonomik ve politik dengeler, Ortadoğu Bölgesi'ni ve Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) bu bölgeye uyguladığı politikaları da etkilemiştir. Ayrıca ABD'nin bölgedeki güçlü müttefiklerinden biri olan İsrail'in bölgedeki güvenliği de bölge politikalarının belirlenmesindeki önemli faktörlerden biridir. Bu anlamda ABD'nin Ortadoğu politikasını belirleyen faktörler arasında bölgedeki başta petrol ve doğal gaz olmak üzere enerji kaynaklarının kontrolü, petrol ve dolar ilişkisi, İsrail'in güvenliği ve İsrail aleyhine oluşabilecek tehditlerin ekonomik ve politik yansımaları, anti-Amerikanizm anlayışının yaygınlaşmasını engellemek, bölgede ekonomik ve siyasi güç dengesi olgusu, uluslararası terörizmin engellenmesi, kimyasal silahların üretimi, yapımı ve kullanımının önüne geçilmesi ilk sıradadır. 11 Eylül saldırıları sonrasında açıklanan George W.Bush doktirini de bu çerçevede hazırlanmıştır. Bill Clinton ve George W.Bush açısından Ortadoğu politikasını belirlemede Amerikan çıkarları ortak anlayış çerçevesinde şekillense de, politik olarak her iki başkan arasında çok önemli yaklaşımsal ve yöntemsel farklılıklar bulunmaktadır. The Middle East is one of the critical regions that shape the American external policy strategically due to the diversity and variety of the region's energy resources. The term of new world order; used by the American President George H. W. Bush after the post-Cold War eramade itself evident in the Middle East during the President Bill Clinton period as an expansion and engagement; policy in line with the globalising world order in terms of economical, political, sociological and cultural aspects. The changing economic and political balances worldwide with the dissolution of the Soviet Union also had an impact on the Middle East region and the policies that the United States of America (USA) implementedin this region. Furthermore, the safety of Israel, one of the allies of the USA, in the region is a major factor in the determination of their regional policies. In this context, the main factorsthat determine the Middle East policy of the USA include; the control of the energy resources in the region particularly the petroleum and natural gas, relation between petroleum and dollar, safety of Israel and the economical and political reflections of the potential threats against Israel, preventing the spread of anti-Americanism concept, the phenomenon of balance in the region in terms of economy and political power, prevention of international terrorism as well as production, building and use of chemical weapons. The George W. Bush doctrine that was announced following the September the 11th attacks also shaped in this context. Although the interest of America shaped on mutual understanding by Bill Clinton and George W. Bush in determining the Middle East policy, there are significant perspectival and procedural differences between the two presidents in terms of economy and politics.