DEDİKODU, MEKÂN VE STATÜ

Abstract

İnsanın sosyal bir varlık oluşu, kendini farklı şekillerde ifade etmeyi zorunlu kılmış; budurum, onu hayatta tutmakla beraber, soyunun devamını da sağlamıştır. Bu ifade yahutanlatım zorunluluğu, insanın önemli ihtiyaçlarından biri haline gelerek iletişim kavramınıortaya çıkarır. İletişim, sözlü ve yazılı olmanın yanında, altında daha derin ve felsefi anlamlarıolan sembolik dili, göstergeleri, yazısız kanun olan âdet ve töreleri de içine alan genel birkavramdır. Bu durum aynı zamanda, insan zekâsının bir şeyleri anlamlandırma, anlatma veaçıklama becerisinin sınırsızlığını gösterir. İnsanın anlamlandırma çabalarında mekânın daözel bir yeri vardır. Mekânın adlandırılması ve mekânın hatırlanış şekli ilk olarak anılar,olaylar ve nesneler üzerinden olduğu gibi, mekânlarla ilgili algılarla anıların da onlara birstatü kazandırdığı söylenebilir. Bunu sağlayan da çoğunlukla ‘dedikodu’ denilen ve dilden diledolaşan gerek abartılan gerekse saptırılan anlatılardır. Günümüzde, olumsuz bir anlamkazanmış olan dedikodu, hayatta kalma ve statü kazandırma gibi olumlu işlevlere de sahiptir.Bununla birlikte, daha çok insan odaklı bir şekilde ele alınan ve çoğunlukla olumsuzişlevlerine odaklanılan dedikodunun, nesne ve mekânlar etrafında da oluşturulabildiği vebunların nesne ve mekânlara, algılar doğrultusunda, anlam/anlamsızlık ve statü/statüsüzlükkazandırdığı üzerinde pek durulmamıştır. Dedikodu, günümüzde olumsuz bir anlamabürünmüş olsa da, dikkatli incelendiğinde sosyal ve kültürel yaşamı düzenleyip devamınısağlayan önemli bir iletişim mekanizmasıdır. Bu iletişim yalnız sözle olmadığı gibi, bilhassateknolojinin gelişmesiyle farklı şekillerde ve kavramlarda da karşımıza çıkmaktadır. Busebeple çalışmada, dedikodunun mekânla olan ilişkisi üzerinde mekânın anlamlandırılmasıve statülendirilmesi bağlamında durulacaktır. Özellikle de ‘tekinsiz yerler’ (metruk evler,değirmenler, yollar vd.) ile ilgili algıların daha çok dedikodular sayesinde meydana geldiği veyayıldığı dikkate alındığında, mekân ve statü kavramlarını dedikodudan bağımsız düşünmekmümkün değildir. Dedikodunun, mekânın kutsallaştırılması başka bir deyişle özel bir statüyekavuşturulmasında da önemli bir rolü vardır. Kutsal sayılan mezarlar, türbeler ve yatırlarınbu özelliği kazanmalarında ‘dedikodu’ kapsamında nitelendirebileceğimiz inanç odaklıanlatılar oldukça etkili olmuştur.