İhyâü Ulûmi’d-Dîn ve Kimyâ-yı Saʿâdet bağlamında Gazzâlî’nin dini düşünce sisteminde Kur’ân ve tilavet

Abstract

İslam düşüncesinin şekillenmesinde büyük bir role sahip olan Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed el-Gazzâlî et-Tûsî, toplumun içinde bulunduğu buhrandan kurtulmalarına vesile olmak gayesiyle kendini toplum içerisinden soyutlayarak bu duruma bir çözüm aramış ve nihayetinde İhyâü Ulûmi’d-Dîn adlı eserini kaleme almıştır. Sonrasında Gazzâlî’nin Farsça kaleme aldığı Kimyâ-yı Saʿâdet adlı eser, İhyâü Ulûmi’d-Dîn eserinin özeti mahiyetindedir. Çalışmamızda Gazzâlî’nin bu eserler içerisinde yer alan “Rub’u’l-İbâdât” başlığı altında zikrettiği “Kitâbu Adabi Tilâveti’l- Kur’ân” bölümü esas alınarak Gazzâlî’nin dini düşünce sisteminde Kur’ân kavramına verdiği anlam zikredilecektir. Bu bağlamda Kur’ân’ın okunmasına ilişkin kavramlar arasından düşünürün “tilavet” kavramına yüklediği mana ve Kur’ân tilavetinin zâhirî (şekilsel) boyutu ifade edilecektir. Ayrıca Kur’ân tilavetinin şekilsel boyutu zemininde temellenen anlamsal ve manevi boyut –ki Gazzâlî bunların tamamını bâtınî ameller olarak zikretmiştir- ele alınacaktır.

Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Ahmed al-Ghazali et-Tûsî who has an important position in the tradition of Islamic Thought, sought a solution for the society to get rid of the crisis they were in by isolating himself from the society, and finally wrote his book Ihyau Ulumi'd-Dîn. Gazzâlî's work after this named Kimyâ-yı Sa'âdet, which was written in Persian, is a summary of the work of İhyâü Ulûmi'd-Dîn. In our study, the meaning that Ghazali gave to the concept of the Qur'an in his religious thought system will be mentioned, based on the part of Kitâbu Adabi Tilâveti'l-Quran, which is mentioned under the title of Rub'u'l-İbâdât, which is included in these works. In this context, among the concepts related to the recitation of the Qur'an, the meaning attributed by the thinker to the concept of ‘tilavat (recitation)’ and the apparent (formal) dimension of the Qur'an recitation will be expressed. In addition, the semantic and spiritual dimension based on the formal dimension of the Qur'anic recitation - which Ghazali has mentioned as esoteric deeds - will be discussed