İsmail Hakkı Bursevi’nin Tuhfe-i Recebiyye eserinin tahkik ve değerlendirmesi

Abstract

İSMAİL HAKKI BURSEVÎ’NİN TUHFE-İ RECEBİYYE ESERİNİN TAHKİK VE DEĞERLENDİRMESİ Selim ÇAKIROĞLU ÖZET Celvetiyye Tarîkati şeyhlerinden âlim bir sûfî olan İsmâil Hakkı Bursevî, (ö.1137/ 1725) Tuhfe-i Recebiyye adlı eserinde Allah’ın en güzel isimlerinden on iki ismi açıklamaktadır. Bunlar; Hayy, Alîm, Kadîr, Mürîd, Evvel-Âhir, Zâhir-Bâtın, Müdebbir-Mufassıl isimleridir. Bursevî isimlerin zâhîrî mânâlarına işaret etmekle birlikte daha çok bâtınî yönü üzerinde durmakta, isimleri zâhir-bâtın ilişkisi bakımından değerlendirmektedir. İsimlerin birbirleriyle olan ilişkisine değinmekle birlikte her bir ismin kendine has mânâsını vurgulamakta, varlıklardaki tecellîlerini belirtmektedir. Bursevî, Zât’ta ve sıfâtta olan tecellîlerin birbirinden farklı olduğunu, Zât’taki tecellîyi idrâkin mümkün olmadığını belirtmektedir. Bursevî’ye göre Allah (c.c.) âlemi yaratmayı murad etmiş, isim ve sıfatların varlık kokusuyla faydalanmalarını dilemiş ve onları yokluktan varlık âlemine getirmiştir. Ona göre mutlak yokluk diye bir şey yoktur. Bütün varlıklar mutlak Hayy olan Allah’ın bu isminin gereği olarak vardır. O’nun yoktan var etmesi varlıkların a’yân-ı sâbitelerini zuhûra getirmesidir. Bursevî İlâhî mertebeleri mertebe-i ahadiyyet, mertebe-i vâhidiyyet ve mertebe-i cem olmak üzere üç kısma ayırmaktadır. Mertebe-i ahadiyyet İlâhî emirlerin vürûdu mertebesidir. Mertebe-i vâhidiyyet emirlerin taksim olduğu mertebedir. Mertebe-i cem ise tedbir mertebesidir. Ahadiyyet ve vâhidiyyet mertebelerinde esmâ ve sıfat birdir, aralarında gayriyet yoktur diyen Bursevî’nin isimleri vücud mertebelerine göre değerlendirdiğini görmekteyiz. İsm-i a’zam konusuna da değinen Bursevî, burada farklı bir açılım sağlayarak ism-i a’zamın sâlikin makâmına göre değiştiğini, seyr ü sülûkünü tamamlamış bir mürid için bütün isimlerin ism-i a’zam olduğunu söylemektedir. Netice olarak, İsmâil Hakkı Bursevî Tuhfe-i Recebiyye’de vahdet-i vücud anlayışını özlü bir şekilde ele almış, on iki esmâyı da bu düşünce çerçevesinde izah etmiştir.

İsmail Hakkı Bursevi (d. 1137/ 1725), a scholar sufi (mystic) and one of the Celvetiyye tariqa leaders(şeyh), has expounded twelve names among Allah’s the best names. These are the names, Hayy, Alim, Qadir, Murid, Evvel-Ahir, Zahir-Batin, Mudebbir-Mufassil. Bursevi, rather deals with names’ esoteric(batini) meanings, however, he points at names’ apparent(zahiri) meanings, and evaluates the names with respect to apparent-esoteric relation. He mentions the relation of names between each other, emphasizes each names’ special meaning, and definites their transfigurations on the beings. Bursevi emphasizes that the transfigurations on Zat and on sıfat (attributes) are different from each other, and it’s possible to realize the transfigurations in the Zat. According to Bursevi, Allah has wished to create the universe, and has wished the names and the attributes to profit by existence smell, and has brought them in the universe of existence. According to him, there is no absolute existence. All beings have been existing due to the Allah’s name of absolute alive (Hayy). His making of present from absence is, to bring the fixed esences (a’yan-ı sabite) of beings to appearence. Bursevi divides the divine stages into three parts, ahadiyyet (being one), vahidiyyet (being uniqe), cem (to collect). The ahadiyyet stage is what divine commands come. The vahidiyyet stage is what commands share out. The cem stage is, stage of measure (tedbir). Bursevi, who says that the names and the attributes is same in the ahadiyyet and vahidiyet stages, no difference between them, evaluates the names with respect to existence stages. Bursevi also takes up ism-i azam (the greatest name), and emphasize that ism-i azam could change in respect of traveller’s station (makam-ı salik). All names are ism-i azam, for the disciple (mürit) who have completed his cuorse and travel (seyr u suluk). As a result, İsmail Hakkı Bursevi, has taken up the thought of vahdet-i vucut (unity of existence) briefly in Tuhfe-i Recebiyye, and has expounded twelve names in frame of this thought.