Publication: Türev ürünlerin muhasebeleştirilmesi ve Türkiye’deki bankalarda uygulanmasına yönelik bir araştırma
Abstract
“Türev Ürünlerin Muhasebeleştirilmesi ve Türkiye’deki Bankalarda Uygulanmasına Yönelik Bir Araştırma” konulu çalışmanın amacı, finansal risklere karşı bir korunma aracı olarak ortaya çıkan türev ürünlerin bankalarda muhasebeleştirilme esaslarını incelemek ve Türkiye’deki banka muhasebesine yönelik olarak uygulamalar sunmaktır. Bu amaçla, ulusal ve uluslararası muhasebe standartları ele alınmış, 32 ve 39 nolu Uluslararası Muhasebe Standartları’ndan Türkçe’ye çevrilerek yakınsak olarak yayınlanan 32 ve 39 nolu Türkiye Muhasebe Standartları çerçevesinde türev ürünlerin muhasebeleştirilme esasları anlatılmış ve banka muhasebesi temel alınarak uygulamalara yer verilmiştir. Türev ürünlerin ülkemizde daha çok uygulanmaya başlanması ve bankacılık sektörünün güçlenmesi sebebiyle, bu konunun öneminin artacağı düşünülmektedir.
The purpose of this thesis, named as ‘Accounting for Derivative Instruments and A Study of The Application In Turkish Banks’, is to identify the recogniniton principles in bank accounting of derivative instruments, which have been put forth as a tool for hedging financial risks and present applications for the bank accounting procedures. Based on this purpose, national and international accounting standards is considered, the accounting principles of derivative instruments which is analysed within the framework of the Turkish Accounting Standards No:32 and No:39, are published convergent as International Accounting Standards No:32 and No:39 and the applications of bank accounting are taken as a base. As a reason of beginning to use derivative instruments much more in our country and getting stronger of Turkish banking sector, it is considered that the importance of this isssue will be increased. IÇINDEKILER Sayfa No. TABLO LISTESI……………………………………………………………..……vii SEKIL LISTESI………….……………….……………………………………….viii KISALTMALAR……………………………………………………...……………ix GIRIS……………………………………………………………………….…….…….1 BÖLÜM 1 TÜREV ÜRÜNLER 1.1. Türev Ürünlerin Tarihsel Gelisimi……………………………………………3 1.2. Türev Ürünlerin Kullanım Amaçları ve Özellikleri………..………….…. 12 1.3. Türev Ürünlerin Tasıdıgı Riskler………………………………………..…..15 1.3.1. Fiyat Riski ………………………………………………………………16 1.3.1.1. Döviz Kuru Riski………………………….……………………16 1.3.1.2. Faiz Oranı Riski ………………………………………………..18 1.3.2. Kredi Riski……………………………………………………..………..19 1.3.3. Likidite Riski.…...…………………………………………………...…..19 1.3.4. Piyasa Riski………………………………………………………..…….20 1.3.5.Operasyon Riski………..……………………………………………...…20 1.3.6. Düzenleme Riski……………………………………………………..…20 1.4. Forward Sözlesmeler…………………………………………………….……21 1.4.1. Ticari Mal Forward Sözlesmesi………..……..………………………….23 1.4.2. Döviz Forward Sözlesmesi………………………………………….….24 1.4.3. Faiz Forward Sözlesmesi……...…………………………………...…..25 1.5. Vadeli Islem Sözlesmeleri………..….……………………………………..….25 1.5.1. Ticari Mal Vadeli Islem Sözlesmeleri……………………………...….33 1.5.2. Döviz Vadeli Islem Sözlesmeleri………………………………...……34 1.5.3. Faiz Oranı Vadeli Islem Sözlesmeleri……………………………..…..36 1.5.4. Endeks Vadeli Islem Sözlesmeleri…………………………………….37 1.6. Swap…….……..……………………………………………………….………40 1.6.1. Ticari Mal Swap Sözlesmeleri…………………………………...…...44 1.6.2. Döviz Swap Sözlesmeleri………………….…………………….…....46 1.6.3. Faiz Swapı Sözlesmeleri………………………………….……….…..48 1.6.4. Diger Swap Türleri……………………………………………...……..49 1.6.4.1. Artan Swap……………………………………………………50 1.6.4.2. Azalan Swap…………………………………………………..50 1.6.4.3. Degisken Anaparalı Swap………………………………….....50 1.6.4.4. Baz Swap…………………………………………………...…50 1.6.4.5. Baslangıcı Gecikebilen Swap…………………………………50 This watermark does not appear in the registered version - http://www.clicktoconvert.com v 1.6.4.6. Kuponsuz Swap…………………………………………….....51 1.6.4.7. Kokteyl Swap………………………………………...……….51 1.6.4.8.Swaption………………………………………………………51 1.7. Opsiyon Sözlesmeleri…………...…………………………………………....51 1.7.1. Ticari Mal Opsiyon Sözlesmeler……………………………………....57 1.7.2. Döviz Opsiyon Sözlesmeler……………………………………………58 1.7.3. Faiz Opsiyon Sözlesmeleri……………………………………………..60 1.7.4. Hisse Senedi Opsiyon Sözlesmeleri………………………………..…. 61 1.7.5. Hisse Senedi Endeks Sözlesmeleri…………………………………..…63 1.8. Ikinci Kusak Türev Ürünler………………………………………………..66 1.8.1. Faiz Tavan Sözlesmesi…………………….…………………………..67 1.8.2. Faiz Taban Sözlesmesi….……..…...…………………………………..68 1.8.3. Faiz Yakası Sözlesmesi………………………………………………...68 1.8.4. Faiz Koridoru Sözlesmesi…………………………………………...….69 BÖLÜM 2 TÜREV ÜRÜNLER ILE ILGILI MUHASEBE STANDARTLARI 2.1. Türev Ürünlerle Ilgili Uluslararası Muhasebe Standartları………...……71 2.2. Türev Ürünlerle Ilgili FASB Standartları…………………………………73 2.2.1. FASB 133 nolu Standart…………………………………….………..74 2.3. Türev Ürünlerle Ilgili IAS Standartları……….…………….……………..78 2.3.1. IAS 21 no’lu Standart…….………………………………………..…79 2.3.2. IAS 32 no'lu Standart ………………………………………………...80 2.3.2.1. Finansal araç, Finansal Varlık, Finansal Borç ve Hisse Senedi.. Kavramları…………………………………………………..81 2.3.2.2. Borç ve Sermaye Artırımı……………….…………………...82 2.3.2.3. Bilesik Araçların Sınıflandırılması……………...….…….....83 2.3.2.4. Bir Finansal Varlık ve Bir Finansal Borcun Netlestirilmesi...85 2.3.3. IAS 39 no’lu Standart ……………………………………..…………..87 2.3.3.1. Türev Ürünler………………………………………….……..89 2.3.3.2. Finansal Araç Çesitleri…………………………………….…90 2.3.3.3. Saklı Türev Ürün……………………………………………..93 2.3.3.4. Muhasebelestirme ve Bilanço Dısı Bırakma ……..……….…95 2.3.3.5. Ölçme………………………………………………………..101 2.3.3.6. Finansal Riskten Korunma ve Muhasebesi…………...……..106 2.4. IAS 39 Standardının Bankalar Yorumu..………………………………..118 2.5. Türev Ürünlerle Ilgili IFRS Standartları………………………..……….120 2.5.1. IFRS 7 Finansal Araçlar: Dipnotlar………………………………….121 2.6. Türev Ürünlerle Türkiye’deki Muhasebe Standartları…..…….......…...122 2.7. Türev Ürünlerle Ilgili Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu…………… Düzenlemeleri……………………………………………….………….…123 This watermark does not appear in the registered version - http://www.clicktoconvert.com vi BÖLÜM 3 TÜREV ÜRÜNLERIN MUHASEBELESTIRILME ESASLARI 3.1. Tekdüzen Hesap Planı’nda Türev Ürünlerin Gösterilmesi……………..129 3.2. Bankalar Açısından Türev Ürünlerin Muhasebelestirilmesi ve……………. Uygulaması…………………………………………………………………129 3.2.1. Forward Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi……………………..…130 3.2.2. Vadeli Islem Sözlesmelerinin Muhasebelestirilmesi………………....134 3.2.3. Swap Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi………………………..…149 3.2.3.1. Para Swapı…………………………………………………...154 3.2.3.2. Faiz Swapı…………………………………………………....159 3.2.4. Opsiyon Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi…………………….….164 3.3. Türev Ürünlerin Türkiye’deki Bankalarda Kullanımlarına Yönelik Bir…. Uygulama…………………………………………………………………...181 3.3.1. Döviz Forward Sözlesmesi ve Muhasebe Uygulaması………………..182 3.3.2. Döviz Vadeli Islem Sözlesmesi ve Muhasebe Uygulaması …………..183 3.3.3. Döviz Swap Sözlesmesi Islemi ve Muhasebe Uygulaması...………...186 3.3.4. Döviz Opsiyon Islemi ve Muhasebe Uygulaması…………………....187 SONUÇ……….………………………………………………………………….…191 EK 1……………………..…….….…………………………………………………194 KAYNAKÇA……………………..……...…………………………………..……212
The purpose of this thesis, named as ‘Accounting for Derivative Instruments and A Study of The Application In Turkish Banks’, is to identify the recogniniton principles in bank accounting of derivative instruments, which have been put forth as a tool for hedging financial risks and present applications for the bank accounting procedures. Based on this purpose, national and international accounting standards is considered, the accounting principles of derivative instruments which is analysed within the framework of the Turkish Accounting Standards No:32 and No:39, are published convergent as International Accounting Standards No:32 and No:39 and the applications of bank accounting are taken as a base. As a reason of beginning to use derivative instruments much more in our country and getting stronger of Turkish banking sector, it is considered that the importance of this isssue will be increased. IÇINDEKILER Sayfa No. TABLO LISTESI……………………………………………………………..……vii SEKIL LISTESI………….……………….……………………………………….viii KISALTMALAR……………………………………………………...……………ix GIRIS……………………………………………………………………….…….…….1 BÖLÜM 1 TÜREV ÜRÜNLER 1.1. Türev Ürünlerin Tarihsel Gelisimi……………………………………………3 1.2. Türev Ürünlerin Kullanım Amaçları ve Özellikleri………..………….…. 12 1.3. Türev Ürünlerin Tasıdıgı Riskler………………………………………..…..15 1.3.1. Fiyat Riski ………………………………………………………………16 1.3.1.1. Döviz Kuru Riski………………………….……………………16 1.3.1.2. Faiz Oranı Riski ………………………………………………..18 1.3.2. Kredi Riski……………………………………………………..………..19 1.3.3. Likidite Riski.…...…………………………………………………...…..19 1.3.4. Piyasa Riski………………………………………………………..…….20 1.3.5.Operasyon Riski………..……………………………………………...…20 1.3.6. Düzenleme Riski……………………………………………………..…20 1.4. Forward Sözlesmeler…………………………………………………….……21 1.4.1. Ticari Mal Forward Sözlesmesi………..……..………………………….23 1.4.2. Döviz Forward Sözlesmesi………………………………………….….24 1.4.3. Faiz Forward Sözlesmesi……...…………………………………...…..25 1.5. Vadeli Islem Sözlesmeleri………..….……………………………………..….25 1.5.1. Ticari Mal Vadeli Islem Sözlesmeleri……………………………...….33 1.5.2. Döviz Vadeli Islem Sözlesmeleri………………………………...……34 1.5.3. Faiz Oranı Vadeli Islem Sözlesmeleri……………………………..…..36 1.5.4. Endeks Vadeli Islem Sözlesmeleri…………………………………….37 1.6. Swap…….……..……………………………………………………….………40 1.6.1. Ticari Mal Swap Sözlesmeleri…………………………………...…...44 1.6.2. Döviz Swap Sözlesmeleri………………….…………………….…....46 1.6.3. Faiz Swapı Sözlesmeleri………………………………….……….…..48 1.6.4. Diger Swap Türleri……………………………………………...……..49 1.6.4.1. Artan Swap……………………………………………………50 1.6.4.2. Azalan Swap…………………………………………………..50 1.6.4.3. Degisken Anaparalı Swap………………………………….....50 1.6.4.4. Baz Swap…………………………………………………...…50 1.6.4.5. Baslangıcı Gecikebilen Swap…………………………………50 This watermark does not appear in the registered version - http://www.clicktoconvert.com v 1.6.4.6. Kuponsuz Swap…………………………………………….....51 1.6.4.7. Kokteyl Swap………………………………………...……….51 1.6.4.8.Swaption………………………………………………………51 1.7. Opsiyon Sözlesmeleri…………...…………………………………………....51 1.7.1. Ticari Mal Opsiyon Sözlesmeler……………………………………....57 1.7.2. Döviz Opsiyon Sözlesmeler……………………………………………58 1.7.3. Faiz Opsiyon Sözlesmeleri……………………………………………..60 1.7.4. Hisse Senedi Opsiyon Sözlesmeleri………………………………..…. 61 1.7.5. Hisse Senedi Endeks Sözlesmeleri…………………………………..…63 1.8. Ikinci Kusak Türev Ürünler………………………………………………..66 1.8.1. Faiz Tavan Sözlesmesi…………………….…………………………..67 1.8.2. Faiz Taban Sözlesmesi….……..…...…………………………………..68 1.8.3. Faiz Yakası Sözlesmesi………………………………………………...68 1.8.4. Faiz Koridoru Sözlesmesi…………………………………………...….69 BÖLÜM 2 TÜREV ÜRÜNLER ILE ILGILI MUHASEBE STANDARTLARI 2.1. Türev Ürünlerle Ilgili Uluslararası Muhasebe Standartları………...……71 2.2. Türev Ürünlerle Ilgili FASB Standartları…………………………………73 2.2.1. FASB 133 nolu Standart…………………………………….………..74 2.3. Türev Ürünlerle Ilgili IAS Standartları……….…………….……………..78 2.3.1. IAS 21 no’lu Standart…….………………………………………..…79 2.3.2. IAS 32 no'lu Standart ………………………………………………...80 2.3.2.1. Finansal araç, Finansal Varlık, Finansal Borç ve Hisse Senedi.. Kavramları…………………………………………………..81 2.3.2.2. Borç ve Sermaye Artırımı……………….…………………...82 2.3.2.3. Bilesik Araçların Sınıflandırılması……………...….…….....83 2.3.2.4. Bir Finansal Varlık ve Bir Finansal Borcun Netlestirilmesi...85 2.3.3. IAS 39 no’lu Standart ……………………………………..…………..87 2.3.3.1. Türev Ürünler………………………………………….……..89 2.3.3.2. Finansal Araç Çesitleri…………………………………….…90 2.3.3.3. Saklı Türev Ürün……………………………………………..93 2.3.3.4. Muhasebelestirme ve Bilanço Dısı Bırakma ……..……….…95 2.3.3.5. Ölçme………………………………………………………..101 2.3.3.6. Finansal Riskten Korunma ve Muhasebesi…………...……..106 2.4. IAS 39 Standardının Bankalar Yorumu..………………………………..118 2.5. Türev Ürünlerle Ilgili IFRS Standartları………………………..……….120 2.5.1. IFRS 7 Finansal Araçlar: Dipnotlar………………………………….121 2.6. Türev Ürünlerle Türkiye’deki Muhasebe Standartları…..…….......…...122 2.7. Türev Ürünlerle Ilgili Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu…………… Düzenlemeleri……………………………………………….………….…123 This watermark does not appear in the registered version - http://www.clicktoconvert.com vi BÖLÜM 3 TÜREV ÜRÜNLERIN MUHASEBELESTIRILME ESASLARI 3.1. Tekdüzen Hesap Planı’nda Türev Ürünlerin Gösterilmesi……………..129 3.2. Bankalar Açısından Türev Ürünlerin Muhasebelestirilmesi ve……………. Uygulaması…………………………………………………………………129 3.2.1. Forward Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi……………………..…130 3.2.2. Vadeli Islem Sözlesmelerinin Muhasebelestirilmesi………………....134 3.2.3. Swap Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi………………………..…149 3.2.3.1. Para Swapı…………………………………………………...154 3.2.3.2. Faiz Swapı…………………………………………………....159 3.2.4. Opsiyon Sözlesmelerin Muhasebelestirilmesi…………………….….164 3.3. Türev Ürünlerin Türkiye’deki Bankalarda Kullanımlarına Yönelik Bir…. Uygulama…………………………………………………………………...181 3.3.1. Döviz Forward Sözlesmesi ve Muhasebe Uygulaması………………..182 3.3.2. Döviz Vadeli Islem Sözlesmesi ve Muhasebe Uygulaması …………..183 3.3.3. Döviz Swap Sözlesmesi Islemi ve Muhasebe Uygulaması...………...186 3.3.4. Döviz Opsiyon Islemi ve Muhasebe Uygulaması…………………....187 SONUÇ……….………………………………………………………………….…191 EK 1……………………..…….….…………………………………………………194 KAYNAKÇA……………………..……...…………………………………..……212