Kuzey Afrika’da doğrudan yabancı yatırımların belirleyicileri : ampirik bir analiz

Abstract

Bu çalışma, 2000-2018 yılları arasında Kuzey Afrika bölgesi ekonomilerinde doğrudan yabancı yatırım girişlerine etki eden faktörler incelemektedir. Çalışmada tesadüfi etkili panel modeli kullanılmıştır. Kullanılan değişkenler literatüre uygun olarak seçilmiştir. Literatürdeki birçok değişken ele alınmasına rağmen anlamlı olan sadece birkaç değişken ortaya çıkmıştır. Bu değişkenler üzerinde çalışmanın ilk aşamasında hangi modelin uygun olabileceği belirlenmiştir. Model belirlendikten sonra modele özel olarak yapılan testler ile modelin istatistiksel olarak daha sağlam sonuçlar elde etmesi sağlanmıştır. Tesadüfi etkili panel modeli sonucuna göre kişi başına gayri safi yurtiçi hâsıla, nüfus yoğunluğu, doğal kaynaklar ve siyasi istikrar ve terörizm/ şiddet yokluğundaki artışların doğrudan yabancı yatırımları pozitif yönde etkilediği belirlenirken, karbon emisyonundaki düşüşlerin doğrudan yabancı yatırımları pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Modelden nüfus yoğunluğu çıkarıldığında modeldeki sabit teriminde anlamlı olduğu gözükmektedir.Doğrudan yabancı yatırımlara etki eden en önemli faktörün İklim Anlaşması çerçevesinde karbon salınımı oluşturmaktadır. Bunun sebebi yatırımcıların bu anlaşmanın gereğine uygun olarak davranarak olası risklerden kaçınmak istemelerinden kaynaklanmaktadır. Bu ülkelerinde siyasi istikrarın oluşmaması yatırımları azaltıcı yönde etki etmesine rağmen doğal kaynaklara yatırımların bu değişkenden daha önemli olduğu dikkat çeken bir unsurdur. Fakat olası riskler söz konusu olduğu için siyasi istikrar ve terörizm yokluğu da önemli olarak gözükmektedir. Bunların dışında GSYH büyüme oranı ve nüfus yoğunluğu ise en az etkiye sahip değişkenler arasındadır. Modelde konum teorisinin politik araçlarının kullanılması bu ülkeler için önemlidir. Zengin doğal kaynaklara sahip bu ülkelerinin bu alanlarda uzmanlaşması, kişi başı daha yüksek GSYH elde etmek için önem arz etmektedir. Fakat davranışsal teorinin önemli bir unsuru olan kültürel ve politik unsurlara da yer verilmesi gereklidir.

This study examines the factors affecting foreign direct investment inflows in the economies of the North African region between 2000-2018.Random effect panel model was used in the study. The variables used were chosen in accordance with the literature. Although many variables in the literature have been addressed, only a few significant variables have emerged. At the first stage of the study on these variables, it was determined which model would be suitable. After the model was determined, it was ensured that the model obtained statistically more robust results with the tests performed specifically for the model. According to the results of the random-effect panel model, it was determined that increases in gross domestic product per capita, population density, natural resources and political stability, and the absence of terrorism/ violence affected foreign direct investments positively, while decreases in CO2 emissions positively affected foreign direct investments. When the population density is removed from the model, it seems to be significant in the constant term in the model. The most important factor affecting foreign direct investments is CO2 emissions within the framework of the Climate Agreement. The reason for this is that investors want to avoid possible risks by acting in accordance with the requirements of this agreement. Although the lack of political stability in these countries has a decreasing effect on investments, it is a striking factor that investments in natural resources are more important than this variable. However, since there are possible risks, political stability and the absence of terrorism seem to be important. Apart from these, GDP growth rate and population density are among the variables with the least impact. It is important for these countries to use the political tools of location theory in the model. The specialization of these countries, which have rich natural resources, in these areas is important in order to achieve higher GDP per capita. However, it is necessary to include cultural and political elements, which are an important element of behavioral theory.