Gediz Havzasında tarihi köprüler ve fonksiyonel özellikleri

Abstract

Gediz Havzası, hemen her dönemde, ulaşım bakımından önemli bir güzergâhı teşkil etmiştir. Özellikle Ege kıyıları ve Batı Anadolu’yu İç ve Doğu Anadolu’ya ve hatta daha ötelere bağlayan ana yollar (Kral Yolu vd), bu havzadan geçmiştir. Büyük ölçüde coğrafyanın belirlediği nispeten sık dokulu doğal yollara sahip olan havza, her mevsimde nispeten kolay ve kesintisiz bir ulaşımının yapılabildiği önemli bir geçiş sahasını oluşturmaktadır. İlkçağ’dan başlayarak günümüze kadar devam eden iskân tarihi boyunca havzada, önemli medeniyetler kurulmuş ve bu dönemlerde çok sayıda su yapıları ve köprüler inşa edilmiştir. Fakat yapıların büyük bir kısmı maalesef bugüne ulaşmamış, bir kısmı harabe durumuna gelmiş ve bir kısmı da eski işlevini halen sürdürmektedir. Havzanın iskânı çok eski olmakla birlikte, bugüne ulaşan ve makalede ele alınan tarihi köprülerin hemen tamamı Osmanlı dönemine ait yapılardan meydana gelmektedir. Tarihi köprüler, havzadaki eski ulaşım güzergâhlarının belirlenmesinde ve ulaşımda fonksiyonel sürekliliğin ortaya konulmasında önemli kalıntılardır. Aynı mevkide tarihi bir köprüyle yeni bir köprü birlikte görülmekte ve ulaşım bakımından fonksiyonel sürekliliğe işaret etmektedir. Buna karşılık ana yollara uzak kalan köprüler de vardır ve bunlar zamanla ulaşım güzergâhının değiştiğini ortaya koymaktadır. Keza tarihi köprüler, turizm, yerleşme, ekonomik faaliyetler (özellikle ticaret), mimari, tarihi, edebiyat ve özellikle yerel kültürel değerler bakımından da büyük önem arz eden yapılar olarak dikkati çekmektedir.

The Gediz Basin has always been an important route in terms of transportation in almost all periods of time. The main roads (the Royal Road and others) connecting particularly the Aegean coasts and Western Anatolia to the Central and the Eastern Anatolia, even farther, crossed this basin. With relatively dense textured natural roads defined largely by the geography, the basin constitutes an important passage area allowing relatively easy and uninterrupted access in all seasons. Major civilizations have been established in the basin during the history of settlement since the Antiquity, and a large number of water structures and bridges were built in those periods. Unfortunately, however, a large portion of these structures have not survived to date, some have fallen into ruins, but some still serve their original purpose. Even though settlement in the basin dates back to very early times in history, almost all of the historical bridges that have survived to date and are dealt with in this paper consist particularly of the structures belonging to the Ottoman period. Historical bridges are important remnants that determined the historic transport routes and ensured functional continuity in transportation in the basin. A historical bridge and a newly built bridge can be seen together in the same location, indicating a functional continuity in terms of transportation. On the other hand, there are bridges that remained away from the main roads, and these show that the transport routes have changed in the course of time. Likewise, bridges draw attention as very important structures also in terms of tourism, settlement, economic activities (particularly trading), architecture, history, literature and particularly local cultural values.