İbn Mace’nin zevâid rivayetlerinin hadis metodolojisi açısından değerlendirilmesi

Abstract

İbn Mâce, bâzı hadis âlimleri tarafından Sünen’indeki zayıf ve mevzu rivâyetlerinin çokluğu sebebiyle eleştirilmiştir. Onun eserinin bu özelliği zevâid rivayetlerinde de görülmektedir. Nitekim onun 292 zevâid rivâyetinin 67’i sahîh, 200’i zayıf, 25’i ise hakkında uydurma denilenlerdir. İbn Mâce’nin, zevâidi farklı maksatlarla Sünen’ine aldığını söylemek mümkündür. Bu maksatların başında zevâidin destekleyici mahiyet arz etmesi gelmektedir. O bâbdaki ilk hadisleri aynı veya farklı bir sahâbîden, değişik bir isnâd zinciriyle naklederek onu desteklemiş olmaktadır. Bu genellikle İbn Mâce’nin sahîh zevâidi için söz konusudur. İbn Mâce’nin zevâidi nakletmesinin ikinci amacı, herhangi bir bâb vasıtasıyla anlatılmak istenen konunun ayrıntılarını bu rivâyetlerle açıklamaktır. Böylece ayrıntıyı ifade eden zevâid, konunun bir bütün olarak anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. İbn Mâce’nin, bu konudaki nihayet üçüncü amacı herhangi bir hadisin farklı bir sahâbîden de nakledildiğine işaret etmektir. Nitekim birçok zevâidin bu amaçla nakledildiği anlaşılmaktadır. İbn Mâce, herhangi bir hadisin belli bir sahâbîyle meşhur olan versiyonunu bâbın birinci hadisi olarak zikrettikten sonra Kütüb-i Sitte’nin diğer müellifleri tarafından aktarılmayan başka bir versiyonunu da aynı bâbda kaydetmektedir. İbn Mâce başka kaynaklarda bir bütün olarak yer alan bazı rivâyetleri Sünen’inin ilgili bölümlerinde kısaltarak aynı senedle zikretmektedir. Bu durumda sened sayısı artmakta, dolayısıyla hadis sayısı artmaktadır. İbn Mâce, zevâid arasında sayı itibâriyle çoğunluğu oluşturan ve sened açısından zayıf olan böyle rivâyetleri ağırlıklı olarak yukarıda zikri geçen amaçlarla Sünen’inde kaydetmektedir. Başka bir ifadeyle Sünen’in bölümleri içerindeki herhangi bir bâbla aktarmak istenilen konu-ayrıntılar dikkate alınmaksızın-zevâidin birçoğu olmadan dâhi anlaşılmaktadır.

Ibn Madja’s Kitâb al-Sunan is the last of the six cannonical collections of hadith tradition (Kutubu’s-Sitte). It is criticized for containing many weak (da‘îf) hadiths. Those hadiths cited by İbn Madja do not appear in the five earlier collections even considered are not authentic. In fact there’s a particular fermcoined for that hadiths which take place in one of the books of Kutubu’s-Sitte but not in the other and it is a “zawâ’id”. Acording to our research on the contrary to what is clamied about the authenticity of Ibn Madja’s zawâ’id, which about to 292, 67 of them are authentic hadith. Moreover we observe that Ibn Madja had cited those zawâ’id hadith for three reasons; 1. Firstly to support the hadiths which come at the begining of each section. 2. Secondly to point to a different line of the isnad. İbn Madja is aimed by zawâ’id to show that hadiths which wrote down in the sections firstly are related from another companion of the Prohpet Muhammad too. 3. Finally is to indicate indicate the details of the hadith or the subject. So, in spite of a large number of weak traditions which İbn Madja’s zawâ’id contains, it contributes to the hadith literature by the above mention reasons.