Endokrin Bozucu Kimyasallar ve Tekstil Alanında _x000D_ Kullanımları

Abstract

Son yıllarda endokrin bozucu kimyasallar (EBK) olarak adlandırılan ve insan yapımı olan bileşikler bilim dünyasında dikkatleri üzerine çekmektedir. Bu kimyasallar endokrin sistemin gelişimini ve fonksiyonunu değiştirebilmekte, hormonların bağlanma, taşınma, üretim ve vücuttan uzaklaştırılmaları üzerine etki etmektedir. Şu ana kadar yapılan bilimsel çalışmaların çoğu EBK’ların kanserojen etkilerine, balıkların ve memelilerin üreme sistemlerine olan etkilerine odaklanmıştır. Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı'na (EPA) göre hormon taklit edebilme özelliği olan EBK'lar, homeostazın devamından ve gelişim ile ilgili süreçlerin regülasyonundan sorumlu olan hormonların üretimine, salgılanmasına, taşınmasına, bağlanmasına, metabolizmasına ya da eliminasyonuna müdahale edebilen dışsal ajanlar olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla bu eksojen kimyasallardan en fazla endokrin sistem etkilenmektedir. Endokrin bozucular, hücrenin yağ dokusunda depolanabilirler. Bu sebeple EBK’ların çevre ve toplum sağlığı üzerindeki etkilerini minimuma indirmek adına sıkı önlemlerin alınması gerekmektedir. İnsanlar ve hayvanlar EBK’lara günlük hayatta pek çok yol ile maruz kalabilmektedir. İnsanların maruz kaldığı yollardan biri de tekstil ürünlerinde bulunan EBK’lardır. EBK’ların sağlık üzerindeki olumsuz etkileri literatürdeki birçok araştırmada gözler önüne serilmiştir. Bilim ve teknolojinin bu kadar hızlı ilerlediği bir çağda bugüne kadar varlığı tespit edilen ve henüz tespit edilmemiş olan bu kimyasallarla kontamine olmamak imkansız gibi görünmektedir. Bu derlemede en yaygın EBK’lardan bisfenol A ve fitalatların etkileri hakkında bilgi verildikten sonra tekstil ürünlerinde belirlenen bisfenol A ve fitalatlardan bahsedilecektir.

In recent years, man-made compounds referred to as endocrine _x000D_ disrupting chemicals (EDC) have attracted the attention of the sci?entific world. These chemicals can change the development and _x000D_ function of the endocrine system, and affect the binding, trans?port, production, and removal of hormones from the body. Most _x000D_ of the studies conducted so far have focused on the carcinogen?ic effects of EDCs and their effects on the reproductive system of _x000D_ fish and mammals. According to the US Environmental Protection _x000D_ Agency (EPA), EDCs with the ability to mimic hormones are defined _x000D_ as exogenous agents that can interfere with the production, secre?tion, transport, binding, metabolism, or elimination of hormones _x000D_ in the body responsible for the maintenance of homeostasis and _x000D_ regulation of developmental processes. Therefore, the endocrine _x000D_ system is mostly affected by these exogenous chemicals. Endo?crine disruptors can be stored in adipose tissues. For this reason, it _x000D_ is essential to make strict rules to minimize the effects of EDCs on _x000D_ the environment and public health. Humans and animals can be _x000D_ exposed to EDCs in many ways in daily life. _x000D_ The negative effects of EDCs on health have been revealed in many _x000D_ studies in literature. In a global world where science and technol?ogy are advancing so rapidly, it seems nearly impossible not to be _x000D_ contaminated with these chemicals. _x000D_ In this review, after giving information about the effects of bisphe?nol A and phthalates, the most common EDCs bisphenol A and _x000D_ phthalates used in textile products will be mentioned.