Publication: Abdurrahman el-Berkûkî’nin Divan el-Mütenebbî’yi şerh yöntemi (inceleme-değerlendirme)
Abstract
Arap şiiri, edebiyat sahasındaki ilimler başta olmak üzere İslâmi ilimlerin amaç ve gayelerinin doğru bir şekilde anlaşılıp yorumlanması amacına matuf bu ilimlerin muhtelif dallarında uzman olan âlimler tarafından mercek altına alınarak irdelenmiş ve yeri geldiğinde delil amaçlı ilgili meseleler için rivayet edilmiştir. Arap şiirinin kazandığı bu başarının arkaplanında sadece şiirlerin Arapça olması yatmamaktadır; şiirlerde vaki olan fesâhat, belâgat ve sanatsal estetikler, âlimlerin nazarında önemli görülmüş ve buna bağlı olarak şairlerin şiirlerine değer atfedilmiştir. Arap şiirinde fesâhat, belâgat, teşbîh ve istiâre denildiğinde akla Ebü’t-Tayyib’in ismi gelmektedir. Ebü’t-Tayyib’in şiiri içerdiği sanatsal estetik, şairlerin kullanımlarından farklı terkipler ve portrelere sahip olması dolayısıyla Arap edebiyatında edebî birikimin doruk noktasında görülmüştür. Şairin şiirlerine atfedilen bu ehemmiyet, sadece sözlü edebiyatta kalmamış, bunun yanı sıra yazılı edebiyata da taşınarak Ebü’t-Tayyib etrafında geniş bir şerh ve nakd literatürünün doğmasına vesile olmuştur. Nitekim daha şair hayattayken şiirleri, büyük dil âlimleri tarafından şerh edilmiştir. Bu çalışmada, Ebü’t-Tayyib’in Dîvân’ı üzerine yapılan onlarca şerhin devamı sayılabilecek Berkûkî’nin şerhi, muhteva ve biçim yönünden incelendi. Şerh, Ebü’t-Tayyib’in şiirlerine yönelik olduğu için çalışmada ayrıca şairin hayatına ve şiir anlayışına da değinilerek şiirlerinin bu kadar ehemmiyeti haiz olmasının arkaplandaki sebebi irdelendi. Berkûkî’nin şerhinin olumlu tarafları, şiir şerhindeki noksanlıkları, edebî zevke bakış açısı ve şerhinde takip ettiği metodun diğer şârihlerin metoduyla kıyaslanması gibi konular ve bu konulara bağlı olarak şerhte muğlak kalan problemler incelenip değerlendirildi. Çalışmanın temel amacı, Berkûkî’nin Ebü’t-Tayyib’in şiirlerini şerh etmede takip ettiği metodun incelenmesidir. Bu bağlamda Ebü’t-Tayyib’in şiir anlayışına ve haiz olduğu şöhretin arkaplanındaki amilin nasıl oluştuğuna dair cevaplar aranmıştır.İÇİNDEKİLERÖNSÖZ1KISALTMALARvGİRİŞ1I. ÇALIŞMANIN KONUSU, YÖNTEMİ VE AMACI4II. ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI8 BİRİNCİ BÖLÜMEBÜ'T-TAYYİB'İN HAYATI, DÎVÂN'I ve ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ(TARİHSEL ARKAPLAN)1. EBÜ’T-TAYYİB’İN HAYATI142. DÎVÂN’I33 2.1 Divan Üzerine Yapılan Şerhler41 2.1.1. Klasik Arap Şiirinde Şerh Geleneği41 2.2. Dîvân Üzerine Yapılan Müstakil Şerhler46 2.3. Dîvân’ın Bir Kısmını Şerh Eden Şârihler653. ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ77 3.1 Berkûkî’nin Doğumu, Ailesi ve İlim Tahsili77 3.2 Berkûkî’nin Eserleri80 3.3 Berkûkî’nin Edebî Kişiliği83İKİNCİ BÖLÜMŞERHİN MUHTEVA AÇISINDAN TAHLİLİ2.1. ŞERHİN KALEME ALINMA AMACI852.2 ŞERHİN MUKADDİMESİ87 2.2.1 Şârih’in Ebü’t-Tayyib’in Hayatı ve Nübüvvet İddiası Hakkındaki Görüşleri882.3 BERKÛKÎ’NİN KENDİSİNDEN ÖNCEKİ ŞERHLERE ATIFLARI103 2.3.1 Şârihlerin İhtilaflarına Yer Vermesi104 2.3.2 Şerhini Katmadan Şârihlerin Görüşlerini Olduğu Gibi Aktarması107 2.3.3 Şârihlerin Zorlama Yorumlarına Atıf Yapması112 2.3.4 Görüşlerin Çatışması Durumunda Sonuca Varma ve Tercih Metodu1172.4 EBÜ’T-TAYYİB’İN MÜŞKİL BEYİTLERİNİ DEĞERLENDİRMESİ120 2.4.1 Beyitlerin Şerhinde Yetersiz Kaldığı Yönler121 2.4.2 Beyitlerin Yapısı ve Anlamı Üzerinden Ebü’t-Tayyib’i Tenkit Etmesi1282.5 EBÜ’T-TAYYİB’İN SERİKATLARINI DEĞERLENDİRMESİ134 2.5.1 Ebü’t-Tayyib’in Serikat Meselesine Genel Bir Bakış134 2.5.2 Berkûkî’ye Göre Ebü’t-Tayyib’in Serikatları141ÜÇÜNCÜ BÖLÜMŞERHİN METOT AÇISINDAN TAHLİLİ3.1 ŞÂRİHİN FAYDALANDIĞI KAYNAKLAR1503.2 ŞERHİN TERTİBİ1533.3 ŞÂRİHİN KELİME TAHLİLLERİ157 3.3.1 Kelimelerin Mana Vecihlerini Açıklaması158 3.3.2 Kelimelerin Etimolojik ve Semantik Temellerine Değinmesi161 3.3.3 Garib Kelime ve Terkipleri Açıklama Metodu165 3.3.4 Kelimelerin Beyitlerdeki Anlamları ile Lugattaki Anlamlarını Karşılaştırma Metodu1733.4 İSTİŞHAD METODU1773.5 NAHİV, SARF VE BELÂGAT AÇISINDAN ŞİİRLERİ ŞERH ETMESİ186 3.5.1 Beyitte Geçen Kelimelerin İ’rab Vecihlerini Belirtmesi187 3.5.2 Belâgat Konularına Değinmesi191 3.5.3 Aruz İlmine Değinmesi1953.6 BEYİTLERİ KASİDE’NİN KONU BÜTÜNLÜĞÜNE GÖRE ŞERH ETMESİ1963.7 GÖRÜŞLERİ AÇIKLARKEN KULLANDIĞI KALIPLAR201 3.7.1 Başkalarının Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202 3.7.2 Kendi Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202SONUÇ205KAYNAKÇA211
Arab poetry has been examined by scholars who are experts in various branches of Islamic sciences, especially by scientists in the field of the literature in order to correctly understand and interpret the aims and purposes of Islamic sciences. This importance attributed to Arabic poetry has managed to preserve itself since the revelation. The success of this importance lies not only in the fact that the poems are Arabic; eloquence and artistic aesthetics contained in the poem were considered important in the eyes of the scholars and attributed value to the poets' poems. In Arabic poetry, the name of Abu al-Tayyib comes to mind when it is eloquence and aesthetics mentioned. Abu al-Tayyib’s poems have been seen at the height of literary accumulation due to the artistic aesthetics it contains in Arabic literature and its compositions and portraits different from those of poets. This importance attributed to the poet's poems, not only in oral literature, but also moved to written literature has led to the emergence of a wide commentary and nakd literature around Abu al-Tayyib. As a matter of fact, while the poet was alive, his poems were annotated by great language scholars.In this study, the interpretation of Barquqi, which can be considered as the continuation of dozens of commentaries on the Diwan of Abu al-Tayyib, was examined in terms of content and format. Since the commentary is directed to the poems of Abu al-Tayyib, in the study, the life of the poet and his understanding of poetry are also mentioned and the reason behind this importance is examined. The positive aspects of Barquqi's commentary, the deficiencies in the commentary of the poetry, the point of view of the literary taste and the comparison of the method he followed in his commentary (sharh) with the method of the other commentaries and the ambiguous problems in these subjects were evaluated. The main purpose of this study is to examine the method followed by Barquqi in his commentary on Abu al-Tayyib’s poems. In this context, the answers of Abu al-Tayyib's understanding of poetry and how the agent formed in the background of his fame were sought.İÇİNDEKİLERÖNSÖZ1KISALTMALARvGİRİŞ1I. ÇALIŞMANIN KONUSU, YÖNTEMİ VE AMACI4II. ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI8 BİRİNCİ BÖLÜMEBÜ'T-TAYYİB'İN HAYATI, DÎVÂN'I ve ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ(TARİHSEL ARKAPLAN)1. EBÜ’T-TAYYİB’İN HAYATI142. DÎVÂN’I33 2.1 Divan Üzerine Yapılan Şerhler41 2.1.1. Klasik Arap Şiirinde Şerh Geleneği41 2.2. Dîvân Üzerine Yapılan Müstakil Şerhler46 2.3. Dîvân’ın Bir Kısmını Şerh Eden Şârihler653. ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ77 3.1 Berkûkî’nin Doğumu, Ailesi ve İlim Tahsili77 3.2 Berkûkî’nin Eserleri80 3.3 Berkûkî’nin Edebî Kişiliği83İKİNCİ BÖLÜMŞERHİN MUHTEVA AÇISINDAN TAHLİLİ2.1. ŞERHİN KALEME ALINMA AMACI852.2 ŞERHİN MUKADDİMESİ87 2.2.1 Şârih’in Ebü’t-Tayyib’in Hayatı ve Nübüvvet İddiası Hakkındaki Görüşleri882.3 BERKÛKÎ’NİN KENDİSİNDEN ÖNCEKİ ŞERHLERE ATIFLARI103 2.3.1 Şârihlerin İhtilaflarına Yer Vermesi104 2.3.2 Şerhini Katmadan Şârihlerin Görüşlerini Olduğu Gibi Aktarması107 2.3.3 Şârihlerin Zorlama Yorumlarına Atıf Yapması112 2.3.4 Görüşlerin Çatışması Durumunda Sonuca Varma ve Tercih Metodu1172.4 EBÜ’T-TAYYİB’İN MÜŞKİL BEYİTLERİNİ DEĞERLENDİRMESİ120 2.4.1 Beyitlerin Şerhinde Yetersiz Kaldığı Yönler121 2.4.2 Beyitlerin Yapısı ve Anlamı Üzerinden Ebü’t-Tayyib’i Tenkit Etmesi1282.5 EBÜ’T-TAYYİB’İN SERİKATLARINI DEĞERLENDİRMESİ134 2.5.1 Ebü’t-Tayyib’in Serikat Meselesine Genel Bir Bakış134 2.5.2 Berkûkî’ye Göre Ebü’t-Tayyib’in Serikatları141ÜÇÜNCÜ BÖLÜMŞERHİN METOT AÇISINDAN TAHLİLİ3.1 ŞÂRİHİN FAYDALANDIĞI KAYNAKLAR1503.2 ŞERHİN TERTİBİ1533.3 ŞÂRİHİN KELİME TAHLİLLERİ157 3.3.1 Kelimelerin Mana Vecihlerini Açıklaması158 3.3.2 Kelimelerin Etimolojik ve Semantik Temellerine Değinmesi161 3.3.3 Garib Kelime ve Terkipleri Açıklama Metodu165 3.3.4 Kelimelerin Beyitlerdeki Anlamları ile Lugattaki Anlamlarını Karşılaştırma Metodu1733.4 İSTİŞHAD METODU1773.5 NAHİV, SARF VE BELÂGAT AÇISINDAN ŞİİRLERİ ŞERH ETMESİ186 3.5.1 Beyitte Geçen Kelimelerin İ’rab Vecihlerini Belirtmesi187 3.5.2 Belâgat Konularına Değinmesi191 3.5.3 Aruz İlmine Değinmesi1953.6 BEYİTLERİ KASİDE’NİN KONU BÜTÜNLÜĞÜNE GÖRE ŞERH ETMESİ1963.7 GÖRÜŞLERİ AÇIKLARKEN KULLANDIĞI KALIPLAR201 3.7.1 Başkalarının Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202 3.7.2 Kendi Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202SONUÇ205KAYNAKÇA211
Arab poetry has been examined by scholars who are experts in various branches of Islamic sciences, especially by scientists in the field of the literature in order to correctly understand and interpret the aims and purposes of Islamic sciences. This importance attributed to Arabic poetry has managed to preserve itself since the revelation. The success of this importance lies not only in the fact that the poems are Arabic; eloquence and artistic aesthetics contained in the poem were considered important in the eyes of the scholars and attributed value to the poets' poems. In Arabic poetry, the name of Abu al-Tayyib comes to mind when it is eloquence and aesthetics mentioned. Abu al-Tayyib’s poems have been seen at the height of literary accumulation due to the artistic aesthetics it contains in Arabic literature and its compositions and portraits different from those of poets. This importance attributed to the poet's poems, not only in oral literature, but also moved to written literature has led to the emergence of a wide commentary and nakd literature around Abu al-Tayyib. As a matter of fact, while the poet was alive, his poems were annotated by great language scholars.In this study, the interpretation of Barquqi, which can be considered as the continuation of dozens of commentaries on the Diwan of Abu al-Tayyib, was examined in terms of content and format. Since the commentary is directed to the poems of Abu al-Tayyib, in the study, the life of the poet and his understanding of poetry are also mentioned and the reason behind this importance is examined. The positive aspects of Barquqi's commentary, the deficiencies in the commentary of the poetry, the point of view of the literary taste and the comparison of the method he followed in his commentary (sharh) with the method of the other commentaries and the ambiguous problems in these subjects were evaluated. The main purpose of this study is to examine the method followed by Barquqi in his commentary on Abu al-Tayyib’s poems. In this context, the answers of Abu al-Tayyib's understanding of poetry and how the agent formed in the background of his fame were sought.İÇİNDEKİLERÖNSÖZ1KISALTMALARvGİRİŞ1I. ÇALIŞMANIN KONUSU, YÖNTEMİ VE AMACI4II. ÇALIŞMANIN KAYNAKLARI8 BİRİNCİ BÖLÜMEBÜ'T-TAYYİB'İN HAYATI, DÎVÂN'I ve ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ(TARİHSEL ARKAPLAN)1. EBÜ’T-TAYYİB’İN HAYATI142. DÎVÂN’I33 2.1 Divan Üzerine Yapılan Şerhler41 2.1.1. Klasik Arap Şiirinde Şerh Geleneği41 2.2. Dîvân Üzerine Yapılan Müstakil Şerhler46 2.3. Dîvân’ın Bir Kısmını Şerh Eden Şârihler653. ABDURRAHMAN el-BERKÛKÎ77 3.1 Berkûkî’nin Doğumu, Ailesi ve İlim Tahsili77 3.2 Berkûkî’nin Eserleri80 3.3 Berkûkî’nin Edebî Kişiliği83İKİNCİ BÖLÜMŞERHİN MUHTEVA AÇISINDAN TAHLİLİ2.1. ŞERHİN KALEME ALINMA AMACI852.2 ŞERHİN MUKADDİMESİ87 2.2.1 Şârih’in Ebü’t-Tayyib’in Hayatı ve Nübüvvet İddiası Hakkındaki Görüşleri882.3 BERKÛKÎ’NİN KENDİSİNDEN ÖNCEKİ ŞERHLERE ATIFLARI103 2.3.1 Şârihlerin İhtilaflarına Yer Vermesi104 2.3.2 Şerhini Katmadan Şârihlerin Görüşlerini Olduğu Gibi Aktarması107 2.3.3 Şârihlerin Zorlama Yorumlarına Atıf Yapması112 2.3.4 Görüşlerin Çatışması Durumunda Sonuca Varma ve Tercih Metodu1172.4 EBÜ’T-TAYYİB’İN MÜŞKİL BEYİTLERİNİ DEĞERLENDİRMESİ120 2.4.1 Beyitlerin Şerhinde Yetersiz Kaldığı Yönler121 2.4.2 Beyitlerin Yapısı ve Anlamı Üzerinden Ebü’t-Tayyib’i Tenkit Etmesi1282.5 EBÜ’T-TAYYİB’İN SERİKATLARINI DEĞERLENDİRMESİ134 2.5.1 Ebü’t-Tayyib’in Serikat Meselesine Genel Bir Bakış134 2.5.2 Berkûkî’ye Göre Ebü’t-Tayyib’in Serikatları141ÜÇÜNCÜ BÖLÜMŞERHİN METOT AÇISINDAN TAHLİLİ3.1 ŞÂRİHİN FAYDALANDIĞI KAYNAKLAR1503.2 ŞERHİN TERTİBİ1533.3 ŞÂRİHİN KELİME TAHLİLLERİ157 3.3.1 Kelimelerin Mana Vecihlerini Açıklaması158 3.3.2 Kelimelerin Etimolojik ve Semantik Temellerine Değinmesi161 3.3.3 Garib Kelime ve Terkipleri Açıklama Metodu165 3.3.4 Kelimelerin Beyitlerdeki Anlamları ile Lugattaki Anlamlarını Karşılaştırma Metodu1733.4 İSTİŞHAD METODU1773.5 NAHİV, SARF VE BELÂGAT AÇISINDAN ŞİİRLERİ ŞERH ETMESİ186 3.5.1 Beyitte Geçen Kelimelerin İ’rab Vecihlerini Belirtmesi187 3.5.2 Belâgat Konularına Değinmesi191 3.5.3 Aruz İlmine Değinmesi1953.6 BEYİTLERİ KASİDE’NİN KONU BÜTÜNLÜĞÜNE GÖRE ŞERH ETMESİ1963.7 GÖRÜŞLERİ AÇIKLARKEN KULLANDIĞI KALIPLAR201 3.7.1 Başkalarının Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202 3.7.2 Kendi Görüşlerini Açıklarken Kullandığı Kalıplar202SONUÇ205KAYNAKÇA211