Ebu’l-Kasım Ali El-Leysî Es-Semerkandî’nin Şerhu’r-Risleti’l-Vaz‘İyye(Şerhu’l-Kebir) isimli eserinin tahkik ve değerlendirmesi

Abstract

Lafzın anlamla bir araya gelme sürecini ontolojik düzeyde inceleyen Vaz‘ ilmi, kelimeyi hem lafız hem de anlam açısından ele alarak bu çerçevede ortaya çıkan meseleleri tartışma konusu yapmaktadır. Bir ilim olarak teşekkülünü diğer İslami ilimlere nazaran geç tamamlayan Vaz‘ ilminin diğer ilimlerden bağımsızlaşma serüveni, hicrî sekizinci asırda Adudüddin el-Îcî (ö.756/ 1355)’nin er-Risaletü’l-Vaz‘iyye adlı risalesi ile başlamaktadır. Bu risale üzerine yazılan şerhlerin, Vaz‘ ilminin bir ilim olarak değerlendirilip konularının netleşmesinde önemli bir yeri vardır. Özellikle ilk yazılan şerhler, Îcî öncesi vaz‘ olgusuna dair verilerin tedvin edilip diğer ilimlerden ayrıştırılmasında büyük bir role sahiptir. Bu çalışma, er-Risaletü’l-Vaz‘iyye üzerine yazılmış ilk şerhler arasında yer alan Ebu’l-Kasım es-Semerkandî’nin kaleme aldığı Şerhu’r-Risaleti’l- Vaz‘iyye adlı şerhin tahkik ve değerlendirmesini konu edinmektedir. Üç bölümden oluşan bu tezin ilk bölümünde Semerkandî’nin hayatı ve eserlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde ise bu şerhin tahlili ve Vaz‘ ilmi içerisindeki yeri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise Şerhu’r-Risaleti’l- Vaz‘iyye’nin tahkikli metnine yer verilmiştir.

The science of waḍ‛ (the 'givenness of speech'), which examines the process in which the word (lafẓ) and its meaning (ma‛nā) are wedded at the ontological level, by approaching the word form (kalimah) in terms of both words and meanings and the issues that emerge in this context are subject to discussion. The science of waḍ‛ as a branch of knowledge whose structure was completed rather late in comparison with other Islamic sciences, begins its feat of independence from other sciences in the eighth/ fourteenth-century with ‛Aḍud al-dīn al-Ījī's treatise Al-Risālah al-waḍ‛iyyah. The commentaries written on this treatise, which had assessed the science of waḍ‛ as a branch of knowledge and clarified its issues, occupy an important place. The earliest commentaries, in particular, played a significant role in codifying the material prior to Ījī and separating it from other sciences. This study delivers a critical edition and an assessment of Abū al-Qāsim al-Samarqandī's Sharḥ al-Risālah al-waḍ‛iyyah, which is among the first commentaries written on Al-Risālah al-waḍ‛iyyah. This thesis, which is comprised of three chapters, has assigned the first chapter on the life and works of Samarqandī. The second chapter is devoted to an analysis of this commentary and its place in the science of waḍ‛. The third and final chapter presents a critically edited text of the Sharḥ al-Risālah al-waḍ‛iyyah.