Yaygın islam anlayışı ( Klasik dönem Osmanlı geleneği)

Abstract

Yaygın İslâm Anlayışı (Klasik Dönem Osmanlı Geleneği) konulu halkın elinde bulunan ve otodidakt eğitim kurumlarında okunan kitaplardan yaygın ve karakteristik özellikler taşıyanlar üzerinde yapılan bir çalışmadır. Yani İlmihal, Dua, Vaaz-nasihat ve siyer şeklindeki telif türlerinden tasnif edilen on üç kitabı esas alan bir araştırmadır. Tez bir Giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Girişte metod ve kitaplarla ilgili bilgi verildikten sonra Osmanlı kuruluş ve yükseliş döneminin dinî tarihi alt yapı oluşturacak tarzda incelenmiştir. Bunun yanında yaygın olmanın ana unsuru halk ile ilgili teorik bilgiler verilmiş ve halkın eğitimlerini sağladıkları otodidakt eğitim merkezleri üzerinde durulmuştur. Evrenin yaratılışı ismini taşıyan birinci bölümde uluhiyyete değinildikten sonra kainatın ve insanın yaratılışıyla ilgili meseleler incelenmiştir. İkinci bölüm nübüvvete tahsis edilmiştir. Özellikle Hz. Peygamber'in nübüvveti kaynaklardaki bilgiler çerçevesinde tetkik edildikten sonra mucize, şefaat ve salâvat gibi konular üzerinde durulmuştur. Semiyyat bahislerini içeren üçüncü bölümde ise kıyamet, ahiret ahvali, cennet, cehennem gibi konular incelemeye alınmıştır. Bunun yanında melek, cin, şeytan gibi ruhanî varlıklar da araştırma sahasına girmiştir. İman-Küfür, sevap ve günah anlayışlarının incelendiği dördüncü bölümde ise iman dairesine giren konular yanında küfrü gerektiren hususlara da değinilmiştir. Bundan başka kaynakların sevap ve günah anlayışlarına bakışı ve temini için önerdikleri esaslar tetkik edilmiş ve bir kimsenin folklorik anlamda gündelik hayatındaki inançlarının oluşmasını sağlayan hususlar tespit edilmiştir. Sonuçta ise halka müessir olan eserlerde anlatılan ve günümüze kadar da etkisini sürdüren geleneksel İslâm anlayışının değerlendirilmesi yapılmıştır.The doctorate thesis, (Folk İslâm) Widespread Islamic Comprehension (Classical Period of Ottoman Tradiation) is a study on books that have widesperead and characteristic qualities which are on public usage and used at autodidact education. It is a research which is based on thirteen books classified from complicated works on Islamic catechizm, prayer, life of prophet and preaching. The consist of an introduction part and four sections. After giving information about method and book at the introduction, the religional history of Ottoman at establishment and rising periods is examined forming substructure. In addition, theoric information about society which is the main element in being widespread and the autodidact education centers by which people are dwelled on. In the first section is for cosmos and concerneal topics are dwelled on as well as the questions about univerce and creation of human-beings. The second section is for prophethood (nübüvvet) after examining especially the holy prophet's prophetology as far as the sources let,the subjects on miracle, şefaat and salavat are also researched. In the third section that includes topics on semiyyat, the titles such as the doomsday, eschatology, paradise, hell are studied on the spiritual beings as angel, satan and djinn are included in the research field. In the fourth section where understandings of faith, blasphemy, good and bad deeds are searched, with the subjects on faith, the conditions requiring infedility are also mentioned. In addition these, the principles suggested by other sources for viewing and obtaining understanding of merit (sevap) and sin (günah) are investigated and matters help one forming beliefs in his daily life on folkloric level are stabilized . At the conclusion, the traditional Islamic comprehension that is mentioned at the works effective on society and carries its influence up today is evaluated.