Ödeme sistemleri çerçevesinde blok zincir yapısı ve Türk bankacılık sisteminde uygulanması

Abstract

İnternet’in yaygınlaşmasıyla birlikte 21. yüzyılın ilk çeyreğinde yaşanan teknolojik gelişmeler dijital dönüşümün etkilerini günden güne hissettirmektedir. Teknolojiyle yakın ilişki içinde olan ve çoğu inovatif çalışmanın odak noktasında bulunan finansal süreçler, günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Blok zincir teknolojisinin, internetin icadı kadar önemli bir gelişme olduğu görüşü öne sürülmüş ve bu teknolojinin doğrulama gerektiren işlemleri merkezi olmayan bir ağda güvenli, şeffaf ve değiştirilemez bir şekilde kaydetme özelliği vurgulanmıştır. Bu çalışmanın amacı, para ve ödeme sistemlerine ilişkin teorik bir çerçeve sunmak ve blok zincir teknolojisinin temel yapısını ve işleyişini kapsamlı bir şekilde açıklamaktır. Bu bağlamda, Bitcoin, Ripple ve Ethereum gibi önde gelen kripto para birimleri ve bu teknolojilerin altyapıları detaylı olarak incelenmektedir. Çalışma ayrıca, blok zincir teknolojisinin kripto para dışındaki farklı kullanım alanlarını ve bu teknolojilere yönelik uluslararası yaklaşımları ele almaktadır. Türkiye özelinde ise, resmi kurumlar, özel sektör ve sivil inisiyatiflerin blok zincir teknolojisine olan yaklaşımları değerlendirilerek, bu teknolojinin ülkemizdeki mevcut durumu ve potansiyel gelişim alanları analiz edilmektedir. Bu çalışma kapsamında yapılan ekonometrik analizde; Bitcoin'in haftalık kapanış fiyatı (TL) ile kredi ve banka kartı harcamaları (TL), TCMB M2 para arzı (TL), BİST 100 endeksi, gram altın fiyatı (TL), faiz oranları (%) ve USD günlük kapanış değeri (TL) arasındaki ilişki, 05.09.2014 - 10.05.2024 dönemindeki haftalık veriler dikkate alınarak incelenmiştir. Sonuç olarak, Bitcoin (TL) fiyatının BİST 100 endeksi, faiz oranları ve dolar kuru tarafından “sınırlı” bir şekilde etkilendiği, ancak bu faktörlerin para arzını ise “önemli” ölçüde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca, kartlı ödeme sistemleri ile yapılan harcamaların ve altın fiyatlarının Bitcoin fiyatı ile “negatif” yönlü bir ilişkisi olduğu sonucuna varılmıştır.With the proliferation of the Internet, the technological advancements experienced in the first quarter of the 21st century have increasingly highlighted the impacts of digital transformation. Financial processes are closely intertwined with technology. Blockchain technology has been posited as a development as significant as the invention of the Internet. Its capability to record verification-requiring transactions securely, transparently, and immutably on a decentralized network has been emphasized. The aim of this study is to provide a theoretical framework for monetary and payment systems and to comprehensively explain the fundamental structure and functioning of blockchain technology. In this context, leading cryptocurrencies such as Bitcoin, Ripple and Ethereum, along with their underlying technologies, were examined in detail. The study also addressed the various applications of blockchain technology beyond cryptocurrencies and explores international perspectives on these innovations. Specifically for Turkiye, the approaches of governmental institutions, the private sector, and civil initiatives toward blockchain technology were evaluated, with an analysis of its current state and potential development areas in the country. Finally, an econometric analysis was used to examine the relationship between Bitcoin's weekly closing price and credit and debit card expenditures, the Central Bank of Turkiye's M2 money supply, the BIST 100 index, the price of gold per gram, interest rates, and the daily closing value of USD over the period from September 5, 2014, to May 10, 2024. The results indicated that the Bitcoin price was limitedly influenced by the BIST 100 index, interest rates, and the dollar exchange rate. Whereas, these factors “significantly” impacted the money supply. Additionally, it was found that expenditures made through card payment systems and gold prices had a negative correlation with Bitcoin prices.