Türk din müziği alanında yapılmış lisansüstü tez çalışmalarının etnomüzikoloji yazınıyla ilişkilerine dair bir inceleme

Abstract

Bu çalışma, İslam Tarihi ve Sanatları ile Türk Din Musikisi lisansüstü programlarından yayımlanan lisansüstü tezlerin etnomüzikoloji yazınıyla ilişkilendirilebileceği savından hareketle, literatürde nispeten bakir kalan dini müziğe dair kültürel olguların araştırılması ve anlaşılmasının önemine dikkat çekmeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, dini müziğinin kültürel ve toplumsal vechesinin incelenmesinde etnomüzikoloji yazınının uygulanabilirliği irdelenmiş, söz konusu anabilim dallarında yayımlanan ve etnomüzikolojiyle ilişkili olabileceği tespit edilen lisansüstü tezlerin, etnomüzikoloji yazınıyla ilişki düzeyi ölçülmüştür. Araştırma yöntemi olarak literatür taraması, veri işleme sürecinde ise betimsel ve istatistiki analizler kullanılmıştır. İlgili literatürde, etnomüzikoloji yazınının dini müzik özelindeki uygulanabilirliğini ve işlevselliğini doğrudan ele alan bir çalışmanın bulunmaması, ayrıca etnomüzikolojiyle ilişkili görülen tezlerin içerikleri, ilişki düzeyleri ve alana katkılarını sistematik biçimde inceleyen bir çalışmanın yokluğu belirgin bir boşluğa işaret etmektedir. Etnomüzikoloji yazınının lisansüstü dini müzik çalışmalarına uygulanabilirliğinin değerlendirilmesi, olası yeni araştırmalar için kuramsal bir zemin sunarken, mevcut tezlerin çözümlenmesi ise dini müziğin kültürel boyutuna ilişkin güncel durumun görünürleşmesine katkı sağlamaktadır. Bu çalışma ile dini müziğe dair kültürel ve toplumsal olguların çalışılmasına yönelik akademik ilgiyi artırmak, alanda çalışacak araştırmacılara kuramsal çerçeve ve işlevsel araçlar sunmak ve böylelikle literatürdeki söz konusu boşluğun doldurulmasına özgün bir katkı sağlanması hedeflenmiştir.

This study proceeds from the premise that postgraduate theses published within the graduate programs of Islamic History and Arts and Turkish Religious Music can be associated with the ethnomusicology literature, and aims to draw attention to the importance of researching and understanding cultural phenomena related to religious music—a topic that remains relatively underexplored in the literature. In line with this aim, the applicability of ethnomusicological literature to the analysis of the cultural and social dimensions of religious music is examined, and the degree of relationship to that literature is measured for postgraduate theses identified as potentially related to ethnomusicology within the aforementioned departments. A literature review was employed as the research method, while descriptive and statistical analyses were used in the data processing phase. The absence in the relevant literature of a study that directly addresses the applicability and functionality of ethnomusicology to religious music, together with the lack of a systematic examination of the contents, levels of relationship, and contributions of theses deemed related to ethnomusicology, points to a clear gap. Evaluating the applicability of ethnomusicology to postgraduate research on religious music offers a theoretical foundation for future studies, while analyzing existing theses helps make visible the current state of knowledge regarding the cultural dimension of the field. This study aims to stimulate academic interest in the cultural and social phenomena of religious music, provide researchers with a theoretical framework and practical tools, and thereby make an original contribution toward filling the identified gap in the literature.