Bursa kent merkezinde faaliyet gösteren hemşehri dernekleri ve bu derneklerin Bursa’ nın sosyo- politik yapısına katkıları

Abstract

Çok uzun zamandan bu yana göç alan Bursa, yerel kültürlerin ve kent kültürünün iç içe yaşandığı mekân görünümündedir. Tarihî geçmişi çok uzun yıllar öncesine dayanan Bursa kenti oluşturduğu kent kültürü ile göçmenlerin getirdikleri yerel kültürlerin kaynaştığı ve bir potada eridiği ve şehrin kendine özgü sosyal yapısı içerisinde şekillendiği bir kültürel yapıyı ortaya koymuştur. Çalışmamda ortaya koyduğum bilgilere hemşehri derneği başkanları ile mülakat, belgelerin yorumlanması ve kaynakların değerlendirilmesi metodu ile ulaştım ve bu bilgileri örneklendirme metodu ile aktardım. Çalışmamda göçmenlerin kurdukları dayanışmayı ve yardımlaşmayı amaçlayan hemşehri derneklerinin Bursa kentinin sosyo-politik yapısına katkılarını ortaya koydum. Hemşehri dernekleri, çalışmamızda üyelerinin ve hemşehrilerinin siyasi, ekonomik ve kültürel entegrasyonlarını sağlayan birer uyum mekanizması ve tampon kurum olarak ele alınmışlardır. Bu açıdan bakıldığında hızlı göç sonunda kente gelen bireylerin kentin karmaşık ortamında kendilerine güvence sağlayan ilişkilere girdikleri söylenebilir. Bu ilişkiler daha önce alışık oldukları ilişki biçimlerinin değişik bir türü olmaktadır. Göçmenler geleneksel ortamdan yerel kültürleri ve birincil grup dayanışması içerisinde göç etmekte ve Bursa içerisinde de birincil duygulara bağlı örgütlenmeye gitmektedirler. Hemşehri dernekleri her ne kadar ikincil gruplar olsa da hemşehrilerinin örgütlenme başlangıçları birincil duygulara bağlı olmuştur. Eski güvence mekanizmalarından farklı fakat kentin genel örgütlenme biçimine çok benzeyen bir örgütlü güvence ilişkileri oluşturmaları hemşehri derneklerini doğurmuştur. Hemşehrilik ilişkilerinin göçmenler için anlamlı olması ve bu nedenle kümelenmeler olması sonucunda bazen bu grubun içinden gelen bir taleple bazen de bu grubun farkında olan patronlar aracılığıyla hemşehrilik grupları, hemşehrilik temeline dayalı fakat eski ilişkilerden de farklı yeni ilişkilere girerek birer baskı ya da çıkar grubu hâlini almaktadırlar. Bu çalışmamız çeşitli sebeplerle Bursa'ya göç edenlerin kentte bir hemşehri dayanışması içerisine girdiklerini ve hemşehri gruplarının hemşehri dernekleri etrafında toplanabildiklerini göstermiştir. Araştırma verileri hemşehrilik ekseninde dernekleşmenin siyasal katılımı artırdığını, hemşehri derneklerinin bireylerin siyasî katılımını sağlamada işlevsel olduğunu ve dolayısıyla Bursa'nın sosyo-politik yapısını şekillendirmede rol oynadığını ortaya koymuştur. Hemşehrilerin hak iddialarının harekete geçirilmesinde ve bu hareketin parti sistemi, yasama ve bürokrasi yoluyla yönlendirilmesinde düzenleyici bir rol oynayan hemşehri dernekleri, üyelerinin ve hitap ettiği grubun aktif ve demokratik bir şekilde mücadele etmesini de sağlamaktadır. Bursa'nın sosyo-politik yapısının şekillenmesinde önemli rol oynayan hemşehri derneklerinin Bursa kentinin siyasi, ekonomik ve kültürel canlılığının devamında da önemli bir rol üstlendikleri görülmektedir