Aşk-ı Memnu, Dudaktan Kalbe, Ağrı Dağı Efsanesi, Şu Çılgın Türkler, Midas’ın Kulakları, IV. Murat eserleri örneğinde edebiyat ve opera ilişkisi

Abstract

Metin kavramında meydana gelen değişimle birlikte sadece yazılı bir eser metin olarak değerlendirilmemiş; müzik, resim, dans, heykel gibi sanatlara ait göstergeler, malzemeler de birer metin olarak okunmaya başlanmıştır. Farklı sanat biçimlerine ait göstergelerin birbirleriyle olan ilişkileri de böylece daha açık bir şekilde okunur hale gelmiştir. Metinlerarasılık kavramının yıllar içinde gelişmesi ve buna paralel olarak göstergelerarasılık kavramının da ortaya çıkmasıyla beraber sanat dalları arasındaki alışveriş işleminin açıklanması kolaylaşmıştır. Böyle bir ilişkinin örneği olarak edebiyat ve müzik yüzyıllar boyu çeşitli açılardan birbirini etkilemiş, birbirlerinin yaratım gücüne, anlatım biçimlerine, malzemelerine, göstergelerine ihtiyaç duymuştur. Özellikle şiir sanatıyla birlikte başlayan bu yolculuk, roman ve tiyatro gibi metinlerle de gelişim göstermiştir. Edebiyat ve müzik arasındaki geniş ilişki roman ve tiyatro gibi edebî metinlerle opera gibi göstermeye dayalı metinler arasındaki sınırlı ilişkiyi de beslemiştir. Böylece hem metinlerarası hem de göstergelerarası bir ilişki boyutuyla bir romandan, bir tiyatro eserinden etkilenerek oluşturulmuş çeşitli opera metinleri ortaya çıkmıştır. Böyle bir ilişkinin örneği Türk edebiyatında da görülmüştür. Türk bestecileri, Türk edebiyatının çeşitli eserlerinden etkilenerek opera metinleri oluşturmuşlardır. Böyle bir işlem yapılırken de edebî metin yenidenyorumlanmış, yeni bir biçimde işlenmiş, böylece güncellenmiştir. Bir edebî metin operaya aktarılırken besteci ve libretto yazarı kimi zaman anametne sadık kalırken, kimi zamanda yorumsal bir üst metin ortaya çıkarmışlardır. Görülmektedir ki Türk edebiyatının roman, tiyatro gibi eserleri, bestecilerin dikkatini çekmektedir.

With the change in the concept of text, not only a written work has been evaluated as text; music, painting, dance, sculpture and etc. The indications belonging to the arts, the materials started to be read as texts. Thus the relationship of the representations of different art forms to each other has become more openly readable. With the development of the concept of intertextuality over the years and the parallelism of the notion of intersemiotic have also made it easier to explain the process of shopping between art branches. As an example of such a relationship, literature and music have been influencing each other for centuries, needed opening each other, creating each other's power, expression, materials. This journey, which started with the art of poetry in particular, has also evolved with texts such as novels and theater. The broad relationship between literature and music has also contributed to the limited relationship between literary texts, such as novels and theater. Thus, a variety of opera texts have been formed, influenced by a novel and a theater work, both in terms of intertextual and graphical relations. The example of such a relationship is seen in Turkish literature. Turkish composers were influenced by various works of Turkish literature and formed opera texts. When such an operation is carried out, the literary text is re-created, processed in a new form, and thus updated. While a literary text is being transmitted to the opera, the composer and the libretto writer have sometimes come up with an interpretive text, while the anamorphism remains faithful. It is seen that the works of Turkish literature such as novels and theater attract attention of composers.