TV dizilerinde kurgulanan anne - çocuk ilişkilerinin sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi

Abstract

Gündelik kültürel kodlarla şekillenen dram ağırlıklı televizyon dizileri, televizyon dili ile birleşerek kültürel temsilleri yeniden üretir. Bu diziler, özellikle kadın, anne ve çocuk karakterleri aracılığıyla toplumsal cinsiyet rolleri, aile içi etkileşimler ve güç dinamiklerini görünür kılar. Toplumun hassas olduğu konular üzerinden işlenen bu anlatılar, bireylerin sosyal ve kültürel yapılar içindeki konumlarını pekiştirirken, toplumsal normların yeniden üretimine katkı sağlar. Bu tez çalışması, dram ağırlıklı televizyon dizilerinin birer öğrenme aracı olarak işlevini ve bu bağlamda anne-çocuk karakterlerinin dizilerdeki temsillerini incelemektedir. Çalışma; sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde, dizilerde sunulan anne-çocuk ilişkilerinin aile dinamiklerine etkisini, ebeveynlerin çocuklarına yönelik tutumlarını ve bu etkileşimlerin izleyiciler üzerindeki bilişsel ve davranışsal yaklaşımların birleşimi olan sosyal öğrenme kuramı çerçevesinde yansımalarını analiz eder ve yorumlar. Araştırma kapsamında; Sandık Kokusu, Bir Küçük Gün Işığı ve Anne dizilerinde anne-çocuk ilişkileri üç ebeveynlik stili (yetkili, yetkeci ve izin verici) çerçevesinde incelenmiştir. Nitel içerik analiz yöntemiyle gerçekleştirilen çalışmada, dizilerin metinsel bağlamları MAXQDA kullanılarak döngüsel kodlama yöntemiyle çözümlenmiş ve ana kategoriler ile temel temalar belirlenerek yorumlanmıştır. Kodlama sürecinde veriler sürekli gözden geçirilerek, belirli tekrar eden örüntüler ve anlamlı bağlamlar tespit edilmiştir. Annenin çocukla kurduğu ilişkiler ve ebeveyn tutumları, karakterlerin doğalcı bir anlatımla sunulmasıyla ekranda gerçek dünyaya benzer güçlü karakter portreleri oluşturmuştur. Gerçek dünyayı andıran imgelerle kurgulanan bu diziler, izleyicileri zaman ve mekân algısını kaybettiren düşsel bir deneyime sürüklerken, sosyal öğrenme kuramına uygun olarak, izleyicilerin karakterleri gözlemleyerek sembolik öğrenme süreçlerini gerçekleştirmesine olanak tanımaktadır.

Drama television series, shaped by everyday cultural codes, merge with television language to reproduce cultural representations. These series, particularly through female, mother, and child characters, highlight gender roles, family interactions, and power dynamics. By addressing socially sensitive issues, they reinforce individuals' roles within social structures while contributing to the reproduction of societal norms, traditional values, and cultural ideologies. This study examines the function of drama series as a learning tool, focusing on the representation of mother-child relationships. Using social learning theory, it explores how these portrayals influence family dynamics, parental attitudes, and audience perceptions. It also examines how viewers' cognitive and behavioral responses align with the messages conveyed in these series, shaping their emotional engagement and social understanding. The research analyzes Sandık Kokusu, Bir Küçük Gün Işığı, and Anne, examining mother-child relationships through three parenting styles: authoritative, authoritarian, and permissive. A qualitative content analysis was conducted using MAXQDA software, applying cyclic coding to identify recurring themes and patterns that reflect social expectations and familial roles. Findings suggest that mother-child relationships and parenting attitudes are depicted in a naturalistic manner, creating realistic character portrayals. These series, designed with imagery resembling real life, immerse viewers in a dreamlike experience where time and space perceptions blur. In line with social learning theory, viewers observe and internalize behaviors, engaging in symbolic learning processes that shape their understanding of family roles, emotional connections, and social interactions within domestic and broader cultural settings.