Tefsir geleneğinde müfessirde aranan şartlar

Abstract

Modern dönemlerde Kur’ân tasavvurunda meydana gelen değişmeler etkisini tefsir alanında da göstermiştir. Gelenekte bir takım usûl kaidelerine dayanan ve liyakatin eşlik ettiği bir faaliyet olarak yürütülen tefsir, günümüzde herkesin girebileceği bir uğraş alanı olarak görülmektedir. Bu da çoğu zaman metnin keyfî yorumlanmasına, dahası ihtilafların Kur’ân üzerinden yürümesine bağlı olarak farklı düşünenlerin birbirilerini Kur’ân namına siygaya çekmesine sebep olmaktadır. Kur’ân yorumcusunun nitelikleri üzerinde konuşmayı gerekli kılan bu problemin çözülmesi “ideal bir müfessir nasıl olmalı” sorusuna verilecek cevaba bağlıdır. Bu çalışma, zikredilen sorunun cevabını gelenekte aramakta ve müfessirin bilmesi gerektiği düşünülen ilimlerin metni anlamaya yönelik katkılarını ortaya çıkartmayı hedeflemektedir.Tefsir faaliyetlerinin ivme kazandığı ikinci asırda pek çok sosyal ve siyasal hadisenin etkisi ile Kur’ân keyfî yorumlanmaya başlamıştır. Bu durum alimleri müfessirin kimliği üzerinde konuşmaya yönlendirmiştir. Dinî metinleri koruma gayesinin muharrik olduğu gözlemlenen bu süreçte Arap dili başta olmak üzere bazı ‘ulûmu’l-Kur’ân ve usûl-i fıkıh konularını müfessirin bilmesi gerektiği düşünülmüştür. Hicrî üçüncü asırda başlayan kriter tespit süreci, diğer İslâmî ilimlerin teşekkülü ile bağlantılı olarak hicrî sekiz ve dokuzuncu asırlara kadar sürmüş, gelinen bu noktada Muhyiddîn el-Kâfiyecî ve Celâleddîn es-Suyûtî gibi alimler lügat, sarf, nahiv, iştkāk, belâğat (me‘ânî-beyân bedî‘) gibi dil ilimlerini, nâsih-mensûh, mekkî-medenî, muhkem-muteşâbih, esbâbu’n-nuzûl, kıraat gibi ‘ulûmu’l-Kur’ân konularını, fıkıh ve usulü, kelâm, sünnet-hadis gibi islâmî ilimleri ve son olarak mevhibeyi müfessir için gerekli görmüştür. Sayısı on beş olarak tespit edilen bu ilimler, Kur’ân’ın anlaşılmasında gerekli görülerek klasik dönemdeki literatürde yerini almış ve önemine binaen tedavülde tutulmuştur.

Changes in the conception of the Qur'an, in modern times, have also shown their influence on Tafsir. Tafsir, previously based on several methodological principles accompanied by merit in the traditional era, is today seen as a science everybody can get involved with. This notion leads to arbitrary interpretation of the text which causes different thinkers to question each other's Quranic interpretations. The solution depends on the answer to the following question: “who is an ideal exegete”. This study seeks the answer to this problem in the traditional era and aims to reveal the contributions of disciplines that an exegete should know about, to understanding the text. Due to the influence of many socio-political developments, the Quran became subject to arbitrary interpretation in the Hijri second century. In return, scholars started discussing the qualities of the commentator. It was thought necessary for an exegete to obtain the Arabic language, as well as some branches of Ulûm al-Qur'an and Usûl al-Fıqh. This process lasted until the eighth and ninth centuries in correlation with the formation of other Islamic sciences; at this point, scholars such as al-Kafiyeci and al-Suyuti saw the following disciplines necessary for the commentator: language studies such as lugah (lexicoghaphy), sarf (morfology), nahw (sentaks), ishtiqâq (derivation), belagah/ rhetoric; Ulûm al-Quran such as Naskh, Makkî-Medanî, Muhkam-Mutashabih, Asbab al-Nuzul, Qira'at; islamic sciences such as: Fiqh and Usûl al-fiqh, Kalam, Hadith as well as merit. These sciences are still considered necessary for an exegete today.