Belleğin peşindeki “sözlü tarih” sözlü tarihin peşindeki “belgesel sinema”

Abstract

Bu çalışmada, bellek, toplumsal bellek ve tarih ilişkisinden hareketle; tarih yazımının sözden yazıya, yazıdan söze doğru evrilişi, XX. Yüzyıl'ın ikinci yarısında giderek yaygınlaşan ve sıradan insanın belleğindekilerin peşinde koşan sözlü tarih yöntemi ile Türkiye'de bu yöntemle elde edilen verilerin peşinde koşan belgesel sinema alanı ele alınmıştır. Bilinç endüstrisinin kuşattığı ve büyük bir hızla tarihin kemirildiği bir dünyada, sıradan insanın ve yaşanmışlıkların üzerine giden ve toplumsal belleğin ve tarihin yeniden kurulması iddiasını taşıyan sözlü tarih yöntemi, sadece tarihçiler arasında değil, tarihçilerle bu yöntemi kullanan belgesel sinemacılar arasında da bir tartışma noktası oluşturmaktadır. Çalışmamızda, Türkiye'de sözlü tarih yöntemini kullanan bu iki grubun (tarihçi ve belgesel sinemacı) yöntemi nasıl algıladıkları ve uyguladıkları ele alınmış; belgesel sinema alanının yöntem açısından sahip olduğu avantajlar ile uygulama sırasında oluşabilecek riskler saptanmaya ve bu iki grubun arasında bir köprü kurulmaya çalışılmıştır. In this study, starting from the relationship between memory, social memory and history, the transformation of history writing from oral state to written state and from written state to oral state, the method of oral history that has increasingly become widespread in the second half of the twentieth century and is after what's in the ordinary human memory and the field of documentary cinema which is after the data collected by this method in Turkey have been examined. In a world which is surrounded by the industry of consciousness and in which history is increasingly corroded, the method of oral history that focuses on the ordinary person and events and the reestablishment of the social memory and history has been discussed among not only the historians but also the documentary film directors who have been using the method. This study examines how the method of oral history has been perceived and applied by these two groups (historians and documentary film directors who have been using the method in Turkey and tries to determine the advantages the documentary cinema has in terms of method, and the risks that may appear in practice and to bridge between these two groups.