Hint alt kıtasının Batı ile etkileşim sonrası toplum ve siyasetinde Kur'ân ve Hz. Peygamber

Abstract

Hint Alt Kıtası din, dil, kültür ve medeniyetlerin farklılıklarıyla dünya tarihinde ayrı bir konumda olan bir coğrafyadır. Sahabe döneminden itibaren İslâm’ın kutlu davasının yayılmaya başladığı bu alt kıta zamanla müslümanların hâkimiyetine girmiş ve uzun bir zaman bu hâkimiyet devam etmiştir. Ancak 16. yüzyıldan itibaren bölgeye gelmeye başlayan Avrupa merkezli Batılılar zamanla bölgeyi sömürge altına almış ve bu durum 20. yüzyılın yarısına kadar devam etmiştir. “Hint Alt Kıtası’nın Batı ile Etkileşim Sonrası Toplum ve Siyasetinde Kur’ân ve Hz. Peygamber” konulu bu tezde, bölgede Batı’nın güçlenmeye başladığı dönemden itibaren bölgeden çekilmelerine kadar olan süreçte bir kısmı kilise ile irtibatlı Batılı fikir adamlarının ve misyonerlerin Kur’ân ve Hz. Peygamber merkezli çalışmaları ve bunlara karşı müslüman ilim ve fikir adamları tarafından yazılan eserler ve yapılan çalışmalar ele alınmıştır. Çalışmada, temel olarak Batılıların İslâm ve müslümanlar yerine Hıristiyanlığı ve Hıristiyan medeniyetini üstün göstermek için Kur’ân’ı ve Hz. Peygamber’i nasıl araçsallaştırdıkları araştırılmıştır. Aynı zamanda, müslüman âlim ve düşünürlerin zayıflayan toplumu ıslah ve ihya etmek, Batı tehlikesinden korumak ve Batılılara cevap vermek için Kur’ân ve Hz. Peygamber’e nasıl yaklaştıkları ve bu konularda ne tür çalışmalar yaptıkları ortaya konmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde, Batılıların Hint Alt Kıtası’na gelişi ve 20. yüzyılın ortalarına kadar bölgenin siyasi ve içtimâî durumu incelenmiş, ayrıca müslüman toplumun dini, içtimâî, kültürel, eğitsel ve iktisadi durumuna da bakılmış ve Batılıların bölgeye gelişleri ve emperyalist sömürü gücüne dönüşmeleri ve bu süreçte Müslüman toplumun yaşadığı zorluklar üzerinde durulmuştur. Bu incelemeler, Kur’an merkezli çalışmaların hangi durumlarda yapıldığını ve Kur’an-ı Kerim’in hangi bağlamlarda araçsallaştırıldığını anlamak açısından önemlidir. Tez, dönemsel olarak 1857 öncesi ve sonrası şeklinde ikiye ayrılarak incelenmiştir. İkinci bölümde, 1857 öncesi çalışmalar ele alınmıştır. Bu bölümde, Henry Martyn, Aloys Sprenger, Carl Gottlieb Pfander gibi misyoner ve oryantalistlerin çalışmaları ve onların kullandıkları Kur’ân tercümeleri incelenmiştir. Ekber Şah döneminden itibaren müslüman toplumun ıslahı ve ihyası için yapılan çalışmalar, İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî ve Şah Veliyullah Dihlevî gibi âlimlerin Kur’ân ve Hz. Peygamber merkezli faaliyetleri üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise, 1857 sonrası dönemde yapılan çalışmalar incelenmiştir. Bu bölümde, William Muir, John Murdoch, Thomas Patrick Hughes gibi oryantalist ve misyonerlerin Kur’ân ve Hz. Peygamber konulu çalışmaları ele alınmıştır. Ayrıca, Diyobend ekolüne mensup âlimler, Ehl-i hadis ve Ehl-i Kur'ân ekolü âlimleri ile Ebü’l Kelâm Âzâd gibi bağımsız hareket eden âlimlerin Kur’ân ve Hz. Peygamber konulu çalışmaları da değerlendirilmiştir. Bu bölümde, Batılıların İslam’ı baltalayarak kendi medeniyetlerini üstün kılma çabalarına karşı Müslümanların ıslah ve ihya faaliyetleri üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak, bu tezde, Hint Alt Kıtası’nda Batılıların sömürge dönemi boyunca Kur’ân ve Hz. Peygamber’i nasıl araçsallaştırdığı ve buna karşı müslüman âlimlerin nasıl tepki verdiklerini ortaya konulmaktadır. Kur’ân merkezli çalışmaların toplumsal ve siyasal değişimlerle nasıl şekillendiği ve bu süreçteki toplumsal etkileri detaylı bir şekilde incelenmiştir.

The Indian Subcontinent is a geography that has a distinct position in the history of the world with the differences of religion, language, culture and civilisations. This subcontinent, where the blessed cause of Islam began to spread since the Sahaba period, came under the domination of Muslims and this domination continued for a long time. However, the Europe-centred Westerners, who started to come to the region since the 16th century, colonised the region and this situation continued until half of the 20th century. In this thesis on the Qur'an and Prophet Muhammad in socio-politics, the Qur'an and Prophet Muhammad-centred studies of both Muslims and Western intellectuals in the period from the period when the West started to gain power until their domination in the region and their withdrawal from the region are discussed. The study mainly investigates how Westerners instrumentalised the Qur'an and the Prophet Muhammad in order to make Christianity and Christian civilisation superior to Islam and Muslims. At the same time, how Muslim scholars and thinkers approached the Qur'an and the Prophet in order to reform and revive the weakening society, to protect it from the Western danger and to respond to the Westerners, and what kind of studies they carried out on these issues were investigated. In the first part of the study, the arrival of Westerners in the Indian Subcontinent and the social and political situation of the region until the middle of the 20th century were analysed. The religious, socio-cultural, educational and economic situation of the Muslim community; the arrival of the Westerners in the region and their transformation into an imperialist exploitative power and the difficulties experienced by the Muslim community in this process were emphasised. These examinations are important for understanding in which situations Qur'an-centred studies were carried out and in which contexts the Qur'an was instrumentalised. The thesis is analysed periodically in two parts: before and after 1857. The second chapter deals with the studies before 1857. In this chapter, the works of missionaries such as Henry Martyn, Aloys Sprenger, Carl Gottlieb Pfander and their translations of the Qur'an are analysed. Since the era of Akbar Shah, the studies carried out for the reform and revival of the Muslim society and the Qur'an and Prophet-centred activities of scholars such as Imām al-Rabbānī Ahmad Sirhindī and Shah Waliullah Dihlevī have been emphasised. In the third chapter, the studies conducted in the period after 1857 are analysed. In this section, the works of orientalists and missionaries such as William Muir, John Murdoch, Thomas Patrick Hughes on the Qur'an and Prophet Muhammad are discussed. In addition, the studies on the Qur'an and Prophet Muhammad by scholars belonging to the Diyoband school, Ahl al-Hadith and Ahl al-Qur'an schools and independent scholars such as Abū'l Kalām Āzād are also evaluated. In this chapter, the efforts of the Westerners to make their own civilisation superior by degrading Islam and the reform and revival activities of the Muslims against this are examined. In conclusion, this thesis reveals how Westerners instrumentalised the Qur'an and the Prophet during the colonial period in the Indian Subcontinent and how Muslim scholars responded to this. How Qur'an-centred studies were shaped by social and political changes and their effects in this process have been examined in detail.