Fizik dersi motivasyonu üzerine web of scıence makaleleri ve Türkiye’deki lisansüstü tezlerin karma yöntemle karşılaştırmalı analizi

Abstract

Fizik dersi motivasyonu üzerine web of scıence makaleleri ve türkiye’deki lisansüstü tezlerin karma yöntemle karşılaştırmalı analizi Motivasyon, öğrencilerin fizik dersine yönelik ilgilerini, öğrenme süreçlerindeki tutumlarını ve akademik başarılarını doğrudan etkileyen kritik bir değişkendir. Ancak alandaki eğilimleri bütüncül biçimde inceleyen sistematik çalışmalar sınırlıdır. Bu araştırma, 2000–2025 yılları arasında fizik eğitimi alanında “motivasyon” konusunu ele alan lisansüstü tezleri ve uluslararası makaleleri hem bibliyometrik hem de nitel içerik analizi yöntemleriyle inceleyerek akademik yönelimleri, yöntemsel tercihleri ve tematik odakları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bibliyometrik analiz kapsamında Web of Science (WoS) veri tabanında yer alan 182 makale incelenmiş; yayınların yıllara göre dağılımı, en çok katkı sağlayan ülkeler, yazarlar ve atıf ağları değerlendirilmiştir. İçerik analizinde ise Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden seçilen 54 lisansüstü tez analiz edilmiştir. Bu tezler farklı üniversitelerde hazırlanmış olup büyük ölçüde eğitim fakültelerinde yoğunlaşmaktadır. Araştırma bulguları, motivasyon konulu çalışmaların özellikle 2010 sonrasında belirgin bir artış gösterdiğini ortaya koymuştur. Uluslararası yayınlarda en çok “motivation”, “selfefficacy”, “gender”, “attitude” ve “STEM” kavramları öne çıkarken, ulusal tezlerde lise öğrencileri ve öğretmen adayları en yaygın örneklem grupları olmuştur. Yöntemsel olarak yarı deneysel desenler ve nicel yöntemlerin baskın olduğu; içerik temalarında ise akademik başarı, öz-yeterlik, öz-belirlenim ve tutum değişkenlerinin öncelikli olarak incelendiği belirlenmiştir. Ayrıca 2020 sonrasında STEM odaklı motivasyon araştırmalarında gözle görülür bir artış yaşanmış, cinsiyet farklılıklarını temel alan çalışmalar da giderek öne çıkmıştır. Sonuç olarak, bu araştırma fizik eğitimi alanında motivasyon odaklı çalışmaları hem makro (yayın yılı, ülke, yazar, indeks) hem de mikro (kuramsal çerçeve, yöntem, içerik) düzeyde sistematik biçimde sınıflandırarak literatüre katkı sağlamaktadır. Bulgular, gelecekteki araştırmalara yol göstermekte; öğretim programlarının motivasyon temelli yaklaşımlarla yeniden yapılandırılmasına ve öğretmen adaylarının eğitiminde motivasyon stratejilerinin daha güçlü biçimde entegre edilmesine önemli bir temel sunmaktadır.

A comparative analysis of web of science articles and graduate theses from Turkey on motivation in physics course through a mixed-methods approach Motivation is a critical variable that directly influences students’ interest in physics courses, their attitudes toward learning, and their academic achievement. However, comprehensive studies that systematically examine trends in this field remain limited. The present research aims to analyze graduate theses on “motivation” in the field of physics education between 2000 and 2025 through both bibliometric and qualitative content analysis, thereby identifying academic orientations, methodological preferences, and thematic focuses. Within the scope of the bibliometric analysis, 182 articles indexed in the Web of Science (WoS) database were examined, focusing on publication trends by year, contributing countries, authors, and citation networks. The content analysis was conducted on 54 graduate theses selected from the National Thesis Center of the Council of Higher Education (YÖK). These theses were prepared in different universities, with a significant concentration in faculties of education. The findings reveal that motivation-related studies have increased substantially, particularly after 2010. In international publications, the most frequently emphasized concepts include “motivation,” “self-efficacy,” “gender,” “attitude,” and “STEM.” In national theses, high school students and preservice teachers constitute the most common sample groups. Methodologically, quasi-experimental designs and quantitative approaches were predominant, while thematically, academic achievement, self-efficacy, selfdetermination, and attitudes were the most frequently examined variables. Furthermore, after 2020, a notable rise in STEM-focused motivation research was observed, alongside an increasing focus on gender-related differences. In conclusion, this study systematically categorizes motivation-focused research in physics education at both macro (publication year, country, author, index) and micro (theoretical framework, method, content) levels, thereby contributing to the literature. The findings provide guidance for future studies and offer a scientific basis for restructuring curricula with motivation-based approaches and for integrating motivational strategies more effectively into preservice teacher education.