İbn Habîb en-Nîsâbûrî ve Sa'lebi'nin el-Keşf ve'l-Beyân isimli tefsirindeki rivayetleri

Abstract

Bu çalışmada hicrî V. asrın başlarında vefat etmiş Nişabur bölgesi müfessirlerinden ve Nişabur tefsir okulunun en önemli temsilcilerinden biri olan İbn Habîb en-Nisâbûrî'nin ilmî biyografisi ve tefsire dair çalışmaları ele alınacak ve tefsir rivayetlerini talebesi Ebu İshak es-Sa'lebî'nin el-Keşf ve'l-Beyân isimli eseri özelinde incelenecektir. Temel amacı metin kaynak incelemesi olan bu çalışmada bu iki müfessirin ilişkisi (hoca-talebe) üzerinde de durulmaya çalışılacaktır. Çalışmamız iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde İbn Habîb'in ilmî biyografisi ve yetiştiği muhit incelenecek; istifade ettiği isimler ele alınıp kendisinin içerisinde bulunduğu ilmî ilişki ağı ortaya konulmaya çalışılacaktır. Kur'ân ve tefsire dair yaptığı çalışmalar özelinde eserler incelenecek ve kendisine yöneltilen Kerrâmiyyü'l-mezheb iddiası değerlendirilmeye çalışılacaktır. İkinci bölümde Sa'lebî'nin el-Keşf ve'l-Beyân'da hocası İbn Habîb'ten aktardığı rivayetlerin isnadlarının tespiti, bu rivayetlerin niteliği, tasnifi ve rivayetlerin metin ve isnad yönünden analizi yapılmaya çalışılacaktır. Rivayetlerin değerlendirilmesi yazar ve yazarın yetiştiği ilmî muhit dikkate alınarak yapılması amaçlanmaktadır. Yine bu bölümde İbn Habîb'in tefsir rivayet tarikleri ve bu tariklerin mukayesesi, kullandığı dil, tarih ve edebiyat vb. malzemesinin niteliği; kısacası tefsirciliği ve bunun Nişabur tefsir okuluna etkisi irdelenmeye çalışılacaktır.

In this study, the scholarly biography and exegetical works of Ibn Habīb al-Nishābūrī, one of the most important representatives of the Nishābūr school of exegesis and one of the commentators of the Nishābūr region, who died at the beginning of the Vth century, will be discussed and his tafsir narrations will be analyzed in the context of his student Abu Ishāq al-Saʿlabī's al-Kashf wa'l-Bayān. In this study, the main purpose of which is to analyze the textual sources, the relationship between these two exegetes (teacher and student) will also be emphasized. Our study consists of two main parts. In the first part, Ibn Habīb's scholarly biography and the neighborhood he grew up in will be examined; the names he benefited from will be discussed and the network of scholarly relations in which he was involved will be revealed. It will examine his works on the Qur'ān and tafsīr in particular and try to evaluate the allegation of al-Karrāmī al-madhhab directed against him. In the second part, the determination of the isnads of the narrations Sa'labī narrated from his teacher Ibn Habīb in al-Kashf wa'l-Bayān, the quality and classification of these narrations, and the analysis of the narrations in terms of text and isnad will be tried to be made. The evaluation of the narrations will be done by taking into account the author and the scholarly environment in which the author grew up. Again, in this section, Ibn Habīb's tafsir narration traditions and their comparison, the quality of the language, history, literature, etc. material he used; in short, his tafsirism and its impact on the Nishābūr school of tafsir will be analyzed.