Türk borçlar hukukunda bina veya diğer yapı eseri malikinin hukuki sorumluluğu

Abstract

BK.'nun 58 ve 59. maddelerinde bina ve yapı eseri malikinin hukuki sorumluluğu, kusursuz sorumluluk olup; BK.' da düzenlenen diğer olağan sorumluluklarından farklı olarak, eser malikinin kusursuz sorumluluğu objektif özen, fiili hakimiyet,menfaat ve tehlike esaslarını içeren karma esasa dayanmaktadır. Malikinin sorumluluğunun gerçekleşmesi için, üçü olumlu, biri olumsuz toplam dört şartın gerçekleşmesi gerekir. Olumlu şartlardan birincisi, malik olma şartıdır. BK. 58. eşya hukukunun şekli kurallarına göre tesbit edilecek kişinin sorumlu olmasını hedef tutmuştur. İstisnai hallerde şekli malikin tesbitinin mümkün olmadığı hallerde, maddi kıstasa göre tesbit edilecek kişi malik sayılara sorumlu tutulacaktır. İkinci şart, ortada bina veya yapı eserinin bulunması gerekir. Öğreti de Bina terimi, insanların ve hayvanların çeşitli ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla meydana getirilen, üstü veya etrafı az çok kapalı, toprağa bağlı bir yer parçası, şeklinde tarif edilmektedir. Eser malikinin diğer sorumluluk kaynağı olan yapı eseri, toprağa doğrudan doğruya veya dolaylı olarak bağlı olan, insan eliyle meydana getirilen şeylerdir, şeklinde tarif ediliyor. Malikinin sorumluluğunun üçüncü şartı, yapımdaki bozukluktan veya bakımsızlıktan bir zararın doğmasıdır. Malik, eserdeki eksiklikten kaynaklanan maddi veya manevi zarardan sorumludur. Yapım bozukluğu, eserin kötü yapılmasını, benzer işlerdeki teknik kurallara uyulmamasını anlatır. Bakımsızlık ise, eserin kullanılmaya elverişli ve tehlikeleri önleyecek tarzda bulundurulmamasını ifade eder. Somluluğun olumsuz şartı ise, zararla eserdeki eksiklik arasındaki illiyet bağının kesilmemiş olmaması gerekir. Malik, illiyet bağını kesen mücbir sebep, zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusuru hallerinden birini ispatlayarak sorumluluktan kurtulur. BK.m.58/ II, zarar görenin zararının ilk planda, eser maliki tarafından karşılanmasını; zarar tazmin edildikten sonra malikin, bu zararın dogmasına sebep olan ve kendisine karşı da sorumlu olan kişilere karşı rücu etmesini düzenlemiştir. Zarar doğmadan önce, eserdeki eksiklik sebebiyle zarar görme tehlikesiyle karşı karşıya olanlar, bu tehlikeyi giderici gerekli tedbirlerin alınması için idari makamlara başvurabileceği gibi açacakları dava ile davalıdan da talep edebilirler.