İdil- Ural bölgesinden göçler, neden ve sonuçları (XIX.Yüzyıl ve XX. Yüzyıl başı

Abstract

İdil-Ural Bölgesinden Göçler, Neden ve Sonuçları (XIX yy. ve XX. yy. başı) XIX. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu, batı topraklarından göç eden Balkanlar, Rumeli ve Girit'in Müslüman-Türk ahalisine yerleşmek için yeni topraklar verdiği gibi kuzeyde Rusya'nın eline geçen ve eski Osmanlı toprağı olan Kırım'ın yerli ahalisine ve Kafkasya halklarına da yardım elini uzatıyordu. Anadolu'ya yerleşen milyonlarca göçmen kitlelerinin arasında Rusya içlerinden, İdil-Ural ve Batı Sibirya bölgesinden gelen Tatar ve Başkurtlar da bulunuyordu. Rusların 1552 yılında ortadan kaldırdıkları Kazan Hanlığı'nın sakinleri olan Kazan Tatarlarını ve Başkurtları Osmanlı topraklarına çekenlerin başında şüphesiz dini nedenler geliyordu. Uzun ve zor koşullarda süren yolculuklar sonunda bu topraklara ulaşanlar, Anadolu'nun başta batıda olmak üzere çeşitli vilayetlerine yerleştirildiler. Özellikle XIX. yüzyılın ikinci yarısıyla XX. yüzyılın başında İdil-Ural bölgesinden Türkiye'ye olan ilginin artmasında, İstanbul'da okuyan Rusyalı Tatar ve Başkurt gençlerinin, seyyahların ve hacıların büyük etkileri olmuştur. Bazı Tatar öğrenciler, hem İstanbul'da yayımlanan dergilerde hem de ülkelerine dönüşlerinde Rusya'da neşredilen süreli yayınlarda, Türkiye ve Türkler hakkında yazarak okuyucuları bilgilendirmişlerdir. Hacıların, Tatar aydınlarının ve din adamlarının hilafet merkezini ziyaret etmeden ülkelerine dönmemeyi adet haline getirmeleri, Tatarlar arasında Osmanlı ülkesine olan ilginin devam etmesini sağlamış, seyahatname ve anı türündeki eserlerin bu konuda katkısı olmuştur. İdil-Ural Bölgesinden Göçler, Neden ve Sonuçları ( XIX. yüzyıl ve XX. yüzyıl başı) adlı doktora tezinin ilk sayfalarında, Osmanlı İmparatorluğunun hangi topraklardan göçmen kabul ettiği hakkında bilgi verilmektedir. Ayrıca Rusya içleri ve Orta Asya gibi eski Osmanlı toprakları dışında da gelen topluluklar mevcuttur. Çarlık Rusyası döneminde gerçekleşen bu göçlerin siyasi, ekonomik ve savaş hallerinden kaynaklanan çeşitli nedenleri olmuştur. İç Rusya'da bulunan İdil-Ural bölgesi, 1552 tarihinde Ruslar tarafından ele geçirilen Kazan Hanlığı sakinlerinden olan Kazan Tatarları, Başkurtlar ve Çuvaşlarla meskun topraklardır. Bu topluluklardan olan Müslüman Kazan Tatarları ve Başkurtlar sürekli olarak Hıristiyanlaştırma baskılarına maruz kalmışlardır. Rusya'nın içinde bulunduğu duruma göre bazen artan bazen de azalan baskılar neticesinde bir kısmı çareyi yurtlarını terk etmekte bulmuştur.