Osmanlı’da kadın i̇şletmeci̇ler: 18. Yüzyılda i̇stanbul’un kadın hamamcıları

Abstract

Osmanlı sosyal ve iktisadi tarihinin en önemli kaynaklarından biri mahkeme kayıtlarıdır. Osmanlı mahkeme kayıtlarına dayanan araştırmalar Osmanlı kadınının modern dönemden önce de iktisadi hayata aktif bir şekilde katıldığını, servet sahibi olabildiğini ve evlendikten sonra da servetinin tasarruf hakkını koruyabildiğini ortaya koymuştur. Bu çalışma tereke olarak bilinen Osmanlı miras kayıtları üzerinden 18. yüzyıl Osmanlı iktisadi hayatına hamam işletmecisi olarak dahil olan kadınları daha yakından tanımayı amaçlamaktadır. Çalışmada 18. yüzyıl İstanbul’unda hamamcılık yapmış sekiz kadının terekeleri incelenmektedir. İstanbul Kısmet-i Askeriye Mahkemesi’nde kayıt altına alınmış bu miras dökümlerinin işletmecilik yapan Osmanlı kadınları hakkında bize ne gibi ipuçları verebileceği tartışılmaktır. Hamam işletmecisi kadınların bıraktıkları mirasın büyüklüğü ve sahip oldukları tüketim eşyalarının/varlıklarının değeri, girdikleri parasal ilişkiler bu kadınların gelir düzeyleri ve yaşam standartları hakkında neler söyler, yaptıkları profesyonel iş terekelerine yansımış mıdır sorularına cevap aranmaktır. Çalışmanın temel amacı tereke kayıtlarının meslek grupları hakkında kaynaklık edip edemeyeceği tartışmasını gündeme getirmektir.

Studies based on Ottoman court registers disclose that Ottoman women participated in economic activity before the modern period through various positions, one of which was bath/hammam managing. Female hammam managers/hammamcıs can be found in archival hammam registers, but our knowledge about them is still scarce. This study, therefore, aims to recognize female hammam managers more closely by examining their probate inventories. We examine eight probate inventories of women, who ran baths in Istanbul during the 18th century. The size of the legacies left by these women, the composition of the assets, and the credit relationships in these inventories were discussed and used to predict the income level of female hammam managers. The main question is whether the probate inventories provide evidence of these women’s profession. The findings raise another question of whether the probate inventories can be considered a valuable source of information to deduce professions of specific working groups in Ottoman society.