ARŞİV VESÎKALARINA GÖRE MA‛MÛRETÜ’L-AZÎZ (ELAZIĞ) VİLÂYETİNDE 1890’LARDA BAŞLAYIP 1916’YA KADAR DEVAM EDEN MÜFTÜLÜK KRİZİ_x000D_

Abstract

Ma‛mûretü’l-azîz’de 1890’lı yıllardan 1916’ya kadar süren; şehir halkı, vâlilik, Dâhiliye Nezâreti, Sadâret ve Meşîhat arasında onlarca yazışmaya konu olmasına rağmen kesin çözüme kavuşturulamadığı için buhrâna dönüşen bir müftülük meselesi vardır. Bu makalede söz konusu mesele Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi’ndeki (COA) belgelere dayanılarak önce tespit edilmiş, sonra da başlangıcından nihâyete erene kadarki süreç anla-tılmaya çalışılarak Elazığ’ın müftülük târihine ve o devrenin müftülerinin tercüme-i hâllerine mütevâzı bir katkı sağlama amacı güdülmüştür. Bu şehrin dinî, ilmî, edebî, irfânî ve siyâsî târihi bakımından önemli yer işgâl eden müftülük makamıyla ilgili yapılmış derinlikli akademik çalışmaların bulunmaması mahallî kaynaklarda ve halk arasında bazı müftü efendile-rin hayatlarının menâkıbla örülmesine yol açmıştır. Halbuki araştırdığımız dönemin iki esas müftüsü Beyzâde Mehmed Nûri ve Mehmed Fâik Efen-diler icraatlarıyla ya baş ağrıtan problemlere eklemlenmişler yahut başlı başına problem olmuşlardır. Yaklaşık yirmi yıl boyunca halledilemeyen kriz 1916’da Harputlu Mehmed Kemâleddin Efendi’nin müftü tayin edil-mesiyle çözüme kavuşmuştur. Bu üç müftü efendi Ma‛mûretü’l-azîz’de şâir, müderris ve muallim kimlikleriyle de şöhret bulmuşlardır.

There is a “mufti” crisis in Mamuretü’l-aziz (Elazığ) that started in 1890 and continued until 1916. This crisis has not been solved in spite of all efforts of the townspeople, the governorate, the Ministry of the Interior and Meşihat Institution. In this article, the crisis was determined and explained based on the documents of the Presidential Ottoman Archives. This article also contributed to the history of Elazığ’s mufti institution and the biographies of the muftis of that period. When the article is examined, it will be seen that Mehmed Nuri Efendi and Mehmed Faik Efendi, the two most important muftis of that period, have created problems with their actions. The crisis, which had not been solved for about twenty years, was resolved in 1916 when Mehmed Kemaleddin Harputi was appointed mufti. These three mufti were also famous for being poet, mudarris and teacher.