Merkez bankası bağımsızlığı ve mali güvenilirlik ilişkisi : gelişmekte olan ülkeler örneği

Abstract

Bu tezde, merkez bankası bağımsızlığı ve mali güvenilirlik arasındaki ilişki sebep sonuç çerçevesinde incelenmektedir. Merkez bankası bağımsızlığı ile mali güvenilirlik ilişkisinin tüm yönleriyle irdelenmesi, politika yapıcılara yol gösterecek daha etkin para politikalarının geliştirilmesini sağlayacaktır. Diğer yandan 2008 küresel krizinin ardından finansal istikrarın da merkez bankalarının amaç fonksiyonlarına dahil edilmesiyle, söz konusu ilişkinin sürdürülebilir finansal istikrar çabalarına yol göstereceği değerlendirilmektedir.Çalışmada, önemli yükselen ekonomiler arasında gösterilen ve ortak bazı özellikleri nedeniyle MIST ülkeleri olarak anılan Meksika, Endonezya, Güney Kore ve Türkiye’de merkez bankası bağımsızlığı araştırılmış, bağımsızlıkla mali güvenilirlik ilişkisi analiz edilmiştir. Öncelikle merkez bankası bağımsızlığı ve mali güvenilirlik kavramları hem ayrı ayrı olarak hem de bağlantılı olarak incelenmiş; yapılan teorik açıklamaların ardından, ülke örnekleri irdelenmiştir. Çalışmanın son bölümü ekonometrik analizlere ayrılmıştır. Analizlerde enflasyon oranı, şüpheli krediler, merkez bankası bağımsızlığı, kamu borç oranı, faiz oranı, döviz kuru ve endeks oynaklığı arasındaki ilişkiler farklı ekonometrik modeller dahilinde incelenmektedir. Örneklemdeki tüm ülkelerin beraber dikkate alındığı analizlerde hem doğrusal hem de dinamik panel veri methodları kullanılmıştır. Veri seti 2000-2017 yılları arasını kapsamakta olup, Dünya Bankası ve St. Louis FED’in halka açık veritabanı kullanılmıştır. Analize göre, yüksek merkez bankası bağımsızlığı tavsiye edilmektedir.İÇİNDEKİLERİÇİNDEKİLERivTABLO LİSTESİviiŞEKİL LİSTESİviiiGRAFİK LİSTESİixKISALTMALARxGİRİŞ11. BÖLÜMMERKEZ BANKASI BAĞIMSIZLIĞINA İLİŞKİN TEORİK VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE1.1. Merkez Bankacılığı: Gelişimi Ve İşlevleri91.1.1. Merkez Bankalarının Temel Görevleri ve İşlevleri91.1.1.1. Merkez Bankası ve Hazine İlişkisi131.1.1.2. Emisyon ve Senyoraj131.1.1.3. Parasal Otorite: Parasal ve Finansal İstikrar171.1.2. Merkez Bankalarının Gelişim Sürecinde Bağımsızlık Fikrinin Doğuşu191.2. Merkez Bankası Bağımsızlığı211.2.1. Bağımsızlık Türleri221.2.1.1. Amaç Bağımsızlığı221.2.1.2. Araç Bağımsızlığı221.2.1.3. Finansal Bağımsızlık221.2.1.4. Kurumsal Bağımsızlık231.2.2. Bağımsızlık Şekli Açısından Merkez Bankalarının Sınıflandırılması231.2.2.1. Politik Bağımsızlık241.2.2.2. Ekonomik Bağımsızlık241.2.2.3. Fiili Bağımsızlık251.2.2.4. Yasal Bağımsızlık251.2.3. Merkez Bankası Bağımsızlığını Etkileyen Faktörler261.2.3.1. Hesap Verebilirlik261.2.3.2. Şeffaflık281.2.3.3. Başkanın Atama Biçimi ve Görev Süresi301.2.3.4. Merkez Bankası Hedefleri301.2.3.5. Merkez Bankası ve Bütçe Açığı311.2.3.6. Ekonomik Atmosfer331.3. Ekonomi Teorisi Açısından Merkez Bankası Bağımsızlığı331.3.1. Keynesyen Teori341.3.2. Monetarist Teori371.3.3. Yeni Klasik İktisat391.3.4. Modern Yaklaşım422. BÖLÜMMERKEZ BANKASI BAĞIMSIZLIĞI VE MALİ GÜVENİLİRLİK İLİŞKİSİ2.1. Mali Güvenilirlik Kavramı Ve Önemi452.2. Mali Güvenilirliğin Teorik Arka Planı482.2.1. Orantısız Bilgilenme522.2.2. Tam Rekabet Piyasasına Olan Aykırı Durumlar542.2.3. Kriz Teorileri Açısından Bir Değerlendirme552.3. Mali Güvenilirlik Üzerine Analizler Ve Başlıca Bulgular622.4. Mali Güvenilirlik Açısından Bağımsızlığın Rolü Ve Önemi642.4.1. Bağımsızlığı Yüksek Merkez Bankalarının Kriz Performansları682.4.2. Güvenilirlik Bağımsızlık İlişkisi Açısından Uygulamalı Çalışmalar Ve Bulguları743. BÖLÜMMIST ÜLKELERİNDE MALİ GÜVENİLİRLİK VE BAĞIMSIZLIK İLİŞKİSİ3.1. Gelişmiş Ülkeler Üzerine Bir Değerlendirme783.1.1. ABD Örneği843.1.2. Japonya Örneği873.1.3. İngiltere Örneği883.2. MIST ÜLKELERİ893.2.1. Meksika903.2.2. Endonezya953.2.3. Güney Kore1023.2.4. Türkiye1084. BÖLÜMEKONOMETRİK ANALİZ4.1. Deneysel Çalışmalar ve Başlıca Bulgular1154.2. Analiz Edilecek Modellerin Yapısı1184.3. Analiz Yöntemi1214.4. Veri Seti Ve Kaynakları1254.5. Bulgular128SONUÇ134EKLER142EK 1: İlk Doğrusal Model Stata Sonuçları……………………………………….…… 142EK 2: İkinci Doğrusal Model Stata Sonuçları………………...……….……………… 145EK 3: Üçüncü Doğrusal Model Stata Sonuçları……….……………………………… 147EK 4: Dinamik Model Stata Sonuçları……………….……………………………….. 150KAYNAKÇA151In this thesis, the relationship between central bank independence and financial reliability is examined within the framework of cause and effect. Examining all aspects of the relationship between central bank independence and financial credibility will enable the development of more effective monetary policies that will guide policy makers. On the other hand, with the inclusion of financial stability in the central functions of the central banks following the 2008 global crisis, this relationship is expected to lead to sustainable financial stability efforts.In the study, because some of the features common emerging economies known as MIST countries are Mexico, Indonesia, South Korea and Turkey were selected and central bank independence has been investigated for this group, reliability of financial independence relations were analyzed. Firstly, the concepts of central bank independence and financial credibility were examined both separately and in connection; after the theoretical explanations, country examples were examined. The last part of the study is devoted to econometric analysis. In the analyzes, the relationship between inflation rate, non-performing loans, central bank independence, public debt rate, interest rate, exchange rate and index volatility are examined within different econometric models. Both linear and dynamic panel data methods were used in the analyzes where all the countries in the sample were taken into consideration. The data set covers the period 2000-2017 and includes the World Bank and St. Louis FED’s public database was used. High independence is advised according to analysis.